ΛΑΤΙΝΙΚΑ 10ο ΚΕΙΜΕΝΟ

 

 LECTIO X (DECIMA) Η ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑ

 

Aenēas bellum ingens geret in Italiā. Populos ferōces contundet, mores eis impōnet et moenia condet. Tu Aenēam ad caelum feres. Postea Iūlus, Aenēae filius, regnum ab Lavinio transferet et Albam Longam muniet. Post trecentos annos Ilia duos filios, Rōmulum et Remum, pariet, quos lupa nutriet. Rōmulus moenia Martia condet Romanosque de suo nomine appellābit. Rōmānis imperium sine fine erit. Caesar Augustus, ab Iūlo ortus, Belli portas claudet et Saturnium regnum restituet. Hunc tu, ut Aenēam, in caelo accipies.

Μετάφραση

Ο Αινείας θα διεξάγει φοβερό πόλεμο στην Ιταλία. Άγριους λαούς θα συντρίψει, ήθη σε αυτούς θα επιβάλει και τείχη θα χτίσει. Εσύ τον Αινεία θα αποθεώσεις. Αργότερα ο Ίουλος, ο γιος του Αινεία, θα μεταφέρει το βασίλειο από το Λαβίνιο και την Άλβα Λόγγα θα οχυρώσει. Μετά από τριακόσια χρόνια η Ίλια δυο γιους, το Ρωμύλο και το Ρέμο, θα γεννήσει, τους οποίους λύκαινα θα αναθρέψει. Ο Ρωμύλος θα χτίσει τα τείχη του Άρη και τους Ρωμαίους από το δικό του όνομα θα ονομάσει. Στους Ρωμαίους η εξουσία θα είναι χωρίς τέλος. Ο Καίσαρας Αύγουστος, ο οποίος κατάγεται από τον Ίουλο, θα κλείσει τις πύλες του πολέμου και θα ξαναφέρει τη βασιλεία του Κρόνου. Αυτόν εσύ, όπως τον Αινεία, θα υποδεχτείς στον ουρανό.

Ρηματα

Α’	appello – appellavi – apellatum - apellāre	καλώ
Γ’	gero – gessi – gestum – gerĕre (bellum) contundo – contudi – contusum – contundĕre impono – imposui – impositum – imponĕre condo – condidi – conditum – condĕre pario – peperi – partum – parĕre[1] accipio – accepi- acceptum – accipĕre claudo – clausi –clausum- claudĕre restituo – restitui- restitutum - restituĕre	διεξάγω πόλεμο συντρίβω επιβάλλω κτίζω γεννώ (υπο)δέχομαι κλείνω αποκαθιστώ
Δ’	nutrio- nutrivi/ii-nutritum-nutrire orior –ortus sum-----oriri[2] (αποθετικό) munio – munivi/ii – munitum - munire	τρέφω, ανατρέφω γεννιέμαι οχυρώνω

      fero – tuli – latum – ferre[3]                                                 φέρνω

    transfero – transtuli – translatum – transferre               μεταφέρω

 

Ουσιαστικα

1η κλίση	2η  κλίση	3η κλίση
Aeneas-ae (α): Αινείας Italia-ae (θ): Ιταλία Alba Longa (θ): Άλβα Λόγγα Ilia-ae (θ): Ιλία lupa-ae (θ): λύκαινα porta-ae (θ): πύλη	bellum-i (ο): πόλεμος populus-i (α): λαός caelum-i (ο): ουρανός Lavinium-ii/i: Λαβίνιο Iulus-i (α): Ιούλιος filius-ii/i (α): γιος regnum-i (ο): βασίλειο annus-i (α): έτος imperium-ii/i: (ο): εξουσία Augustus-i (α): Αύγουστος Romanus-i (α): Ρωμαίος Romulus-i (α): Ρωμύλος Remus-i (α): Ρέμος	mos-moris (α): ηθική mores-morum: ήθη, έθιμα moenia-ium (ο): τείχη[4] nomen-inis (ο): όνομα finis-finis (α): τέλος Caesar-ris (α): Καίσαρ

 

 

Επιθετα 2ης κλίσης Martius-a-um: του θεού Άρη Saturnius –a-um: του θεού Κρόνου 3ης κλίσης ingens-ingentis(τριγενές,μονοκατάληκτο):            πελώριος, φοβερός ferox-cis :άγριος		Αντωνυμιες hic –haec-hoc (δεικτική): αυτός is, ea, id (δεικτική- επαναληπτική): αυτός suus, sua, suum (κτητική, γ´ προσώπου): δικός του tu (προσωπική, β´ προσώπου): εσύ qui-quae-quod (αναφορική): οποίος   Απόλυτο Αριθμητικό duo-duae-duo: δυο trecenti-ae-a: τριακόσιοι
	Προθεσεις ad + αιτ. (κατεύθυνση): σε ab + αφ. (από τόπου κίνηση / καταγωγή):από post+αιτ. (χρόνο): μετά από de + αφ. (προέλευση): από sine + αφ. (εξαίρεση, τρόπο): χωρίς in + αφ.(στάση σε τόπο): σε		Συνδεσμοι ut (παραβολικός): όπως   Επιρρηματα postea (χρόνου): μετά

 

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ:

«quos lupa nutriet»: δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στη λέξη «filios». Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία «quos» και εκφέρεται με Οριστική, γιατί δηλώνει πραγματικό γεγονός.

«ut Aenēam (accepisti/acceperis)»: δευτερεύουσα επιρρηματική, απλή παραβολική, ελλειπτική πρόταση που δηλώνει τον τρόπο. Εισάγεται με τον παραβολικό σύνδεσμο ut και εκφέρεται με Οριστική η οποία δηλώνει το πραγματικό γεγονός (εννοούμενο ρήμα accepisti/ acceperis), αφού η σύγκριση αφορά σε δύο καταστάσεις που είναι ή θεωρούνται ότι είναι αντικειμενική πραγματικότητα.

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

Ø  Η λέξη “post”, όταν χρησιμοποιείται ως πρόθεση, συντάσσεται με αιτιατική.

π.χ. Post multos annos Troiam expugnaverunt.

Είναι δυνατό, όμως, να τη χρησιμοποιήσουμε (χωρίς να αλλάξει η σημασία) ως επίρρημα χρονικό με αφαιρετική του ποσού/ του μέτρου/ της διαφοράς. Σ’ αυτήν την περίπτωση η αφαιρετική τίθεται σχεδόν πάντα πριν από το “post”.

π.χ. Multis annis post Troiam expugnaverunt.

Ø  Το ουσιαστικό caelum-i (ο ουρανός) είναι ετερογενές. Στον ενικό κλίνεται ως ουδέτερο Β´ κλίσης και στον πληθυντικό ως αρσενικό Β´ κλίσης.

Ø  Το ουσιαστικό finis-is (= τέλος, όριο) είναι ετερόσημο και στον πληθυντικό σημαίνει «σύνορα» (fines-ium)

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

 

1.     ingens porta, hic annus: να γράψετε τη δοτική, αιτιατική και αφαιρετική ενικού και πληθυντικού.

 

2.    Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ουσιαστικά στον πίνακα που ακολουθεί και να τα μεταφέρετε στον αντίθετο αριθμό:fine, regnum, lupa, filius, mores, caelo, portas, nomine

Α κλίση	Αντίθετος αριθμός	Β κλίση	Αντίθετος αριθμός	Γ κλίση	Αντίθετος αριθμός

 

3.    Να συμπληρώσετε τις πτώσεις που λείπουν:

Ονομαστική ενικού	Αιτιατική ενικού	Αφαιρετική ενικού	Δοτική πληθυντικού	Αιτιατική πληθυντικού	Αφαιρετική πληθυντικού
			eis
				quos
tu
		suo

 

4.    Να τοποθετήσετε τα ρήματα στον παρακάτω πίνακα και να συμπληρώσετε τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής:condet, feres, muniet, appellabit, erit, restituet

Ενεστώτας	Παρατατικός	Μέλλοντας

 

5.    Να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους των προτάσεων στον αντίθετο αριθμό. Οι προτάσεις που θα προκύψουν να είναι νοηματικά αποδεκτές:

·        Graecus bellum ingens in terrā gelidā geret.

·        Novam patriam in Africā Romanus condet.

·        Populi feroces Romanos exercitus delebunt.

 

6.    Να βάλετε τις λέξεις στην παρένθεση στη σωστή πτώση λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία και τη σύνταξη των προθέσεων:

·        Hostes bellum in ………….. (Graecia) gerunt; postea bellum in ……………… (Italia) transferent.

·        Apud ………………. (Graecus, πληθ.) magna iustitia erat.

·        Post…………………..(duo annus) ex …………….. (Graecia) in ……………….(Italia) navigabit.

 

7.    de suo nomine: να αντικατασταθεί η λέξη «suo» με την κατάλληλη πτώση της αντωνυμίας is- ea-id.

Ποια είναι η διαφορά στη σημασία;

 

8.    Να βάλετε Χ στην αντίστοιχη στήλη, αν νομίζετε ότι το περιεχόμενο των προτάσεων είναι σωστό ή λανθασμένο:

	ΣΩΣΤΟ	ΛΑΘΟΣ
in Italia: εμπρόθετος προσδ. τόπου
mores: έμμεσο αντικείμενο
Aeneae: γενική κτητική
post: επιρρηματικός προσδ. χρόνου
filius: επεξήγηση
ab Iulo: εμπρόθετος προσδ. καταγωγής
Belli: γενική αντικειμενική
Romanis: αφαιρετική χωρισμού
Aeneam: αντικείμενο στο ενν. “acceperis”
filios: αντικείμενο στο “nutriet”

 

9.    Να διορθώσετε τα συντακτικά λάθη που υπάρχουν στις παρακάτω προτάσεις και να δικαιολογήσετε τις διορθώσεις σας:

·        Venus Aenean ad caelo feret.

·        Aeneas populos feroces mores imponet.

·        Romulus Romanos de suo nomen appellabit.

·        Ille bellum ab Lavinium in Alba Longa transferet.

·        Caesarem Augustum post multis annis illa in caelum accipiet.

 

10.  Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α με τη σημασία τους στη στήλη Β. Ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει:

Στήλη Α	Στήλη Β
1) lupa	a) καλώ, ονομάζω
2) caelum	b) γεννώ
3) mores	c) λύκαινα
4) ingens	d) επιβάλλω
5) appello	e) αποκαθιστώ
6) contundo	f) ουρανός
7) restituo	g) ιδρύω
8) pario	h) πελώριος
9) orior	i) ήθη, θεσμοί
10) impono	j) συντρίβω
	k) ανατέλλω, γίνομαι

 

11.   Nα βρείτε με ποια λατινική λέξη του κειμένου έχουν ετυμολογική σχέση οι παρακάτω λέξεις: άμυνα,

translate (αγγλ.), φινάλε, σιέλ, Απέλλα, name (αγγλ.), Orient (αγγλ.), φοροφυγάς, ρεσεψιόν.

 

12.  Να εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις ανταποκρίνονται στο νόημα του κειμένου σημειώνοντας  Σ(σωστό) ή Λ (λάθος). Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας με χωρία του κειμένου.

·        Aeneas in caelo Augustum accipiet.

·        Iulus, ab Aeneā ortus, Albam Longam muniet.

·        Romulo appellare Romanos de suo nomine non licebit.

·        Augustus restituere Saturnium regnum constituet.

·        Magnum imperium Romanis erit.

 

13.  Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων με τις κατάλληλες φράσεις στα λατινικά: terra incognita, persona non grata, mutatis mutandis, urbi et orbi,  primus inter pares (2 φράσεις περισσεύουν)

·        

·        Όπως και ο πατέρας του στο παρελθόν, έτσι και αυτός ………………………………… ακολούθησε ακαδημαϊκή σταδιοδρομία.

·        Η Αίγυπτος είναι εις το διηνεκές …………………………. στον Αραβικό Σύνδεσμο. 

·        Είχε πλήρη άγνοια του θέματος. Ήταν γι’ αυτόν ……………………….και δεν μπορούσε να παρακολουθήσει τη συζήτηση.

 

14.  Αφού διαβάσετε για τη Ρωμαϊκή μυθολογία εδώ, για την Αινειάδα του Βιργιλίου (Βιβλίο I) εδώ και το εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου σας, να γράψετε ένα δικό σας κείμενο 150 λέξεων στο οποίο θα αναφέρεστε στα σημαντικότερα πρόσωπα και γεγονότα που σηματοδοτούν την ιστορική πορεία της Ρώμης.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

---

[1] Μτχ. Μέλλοντα: pariturus

[2] Μτχ Μέλλοντα: oriturus

[3] Το ρήμα αυτό ακολουθεί σε γενικές γραμμές την Γ’ συζυγία, αλλά στους ενεστωτικούς χρόνους έχει τις εξής μεταβολές:

α) το συνδετικό φωνήεν i χάνεται μπροστά από καταλήξεις που αρχίζουν από s / t

β) το συνδετικό φωνήεν e χάνεται μπροστά από καταλήξεις που αρχίζουν από r:

(trans)fero                    (trans)ferebam              (trans)feram                  απαρ.: ferre

(trans)fers                    (trans)ferebas               (trans)feres

(trans)fert                    (trans)ferebat               (trans)feret

(trans)ferimus               (trans)ferebamus           (trans)feremus

(trans)fertis                  (trans)ferebatis               (trans)feretis

(trans)ferunt                 (trans)ferebant                (trans)ferent

Στους συντελικούς χρόνους το ρήμα κλείνεται κανονικά.

[4] Μόνο στον πληθυντικό (plurale tantum)