ΛΑΤΙΝΙΚΑ 14ο ΚΕΙΜΕΝΟ

 

LECTIO ΧIV (QUARTA DECIMA) ΕΝΑ ΦΟΒΕΡΟ ΟΝΕΙΡΟ

 

Post bellum Actiacum Cassius Parmensis, qui in exercitu M. Antōnii fuerat, Athēnas confūgit. Ibi vix animum sollicitum somno dederat, cum repente apparuit ei species horrenda. Existamāvit ad se venīre hominem ingentis magnitudinis et facie squalidā, similem effigiēi mortui. Quem simul aspexit Cassius, timōrem concēpit nomenque eius audīre cupīvit. Respondit ille se esse Orcum. Tum terror Cassium concussit et e somno eum excitāvit. Cassius servos inclamāvit et de homine eos interrogāvit. Illi neminem viderant. Cassius iterum se somno dedit eandemque speciem somniāvit. Paucis post diēbus res ipsa fidem somnii confirmāvit. Nam Octaviānus supplicio capitis eum adfēcit.

Μετάφραση

Μετά τη ναυμαχία στο Άκτιο, ο Κάσσιος από την Πάρμα, ο οποίος είχε υπηρετήσει στον στρατό του Μάρκου Αντώνιου, κατέφυγε στην Αθήνα. Εκεί, μόλις είχε παραδώσει την ταραγμένη ψυχή του στον ύπνο, (όταν) ξαφνικά του εμφανίστηκε μια φρικτή μορφή. Νόμισε ότι ερχόταν προς αυτόν ένας άνθρωπος με πελώριο μέγεθος και με βρόμικο πρόσωπο, όμοιος με εικόνα (ή μορφή) νεκρού. Μόλις τον είδε ο Κάσσιος, τον έπιασε φόβος και θέλησε να πληροφορηθεί το όνομά του. Εκείνος απάντησε ότι ήταν ο Πλούτωνας. Τότε τρόμος συντάραξε τον Κάσσιο και τον σήκωσε από τον ύπνο. Ο Κάσσιος φώναξε τους δούλους και τους ρώτησε για τον άνθρωπο. Εκείνοι δεν είχαν δει κανένα. Ο Κάσσιος για δεύτερη φορά παραδόθηκε στον ύπνο και ονειρεύτηκε την ίδια μορφή. Μετά από λίγες μέρες η ίδια η πραγματικότητα επιβεβαίωσε την αξιοπιστία του ονείρου. Πράγματι, ο Οκταβιανός του επέβαλε την ποινή του θανάτου.

Ρηματα

Α	existimo-existamavi-existimatum-existimāre excito-excitavi-excitatum-excitāre inclamo-inclamavi-inclamatum-inclamāre somnio-somniavi-somniatum-somniāre confirmo-confirmavi-confirmatum-confirmāre	νομίζω σηκώνω φωνάζω ονειρεύομαι επιβεβαιώνω
Β’	appareo-apparui-apparitum-apparēre respondeo-respondi-responsum-respondēre video-vidi-visum-vidēre	εμφανίζομαι απαντώ βλέπω
Γ	confugio-confugi-        confugĕre aspicio-aspexi-aspectum-aspicĕre concipio-concepi-conceptum-concipĕre cupio-cupivi (cupii) – cupitum-cupĕre concutio-concussi-concussum-concutĕre adficio –adfeci-adfectum-adficĕre afficio-affeci-affectum-afficĕre	καταφεύγω κοιτάζω συλλαμβάνω, πιάνω επιθυμώ, συνταράζω περιβάλλω
Δ	venio-veni-ventum-venīre audio-audivi-auditum-audīre	έρχομαι ακούω

 

Ουσιαστικα

1η κλίση		2η  κλίση	3η κλίση
Athenae-arum (θ)Αθήνα		Cassius-ii/i (α) Κάσσιος Marcus-i (α) Μάρκος Antonii/i (α) Αντώνιος animus-i (α) ψυχή somnus-i (α) ύπνος Orcus-i (α) Πλούτωνας servus-i (α) δούλος supplicium-ii/i (ο) τιμωρία supplicia-orum[1] (ο)λατρεία somnium-ii/i (ο)όνειρο bellum-i (ο) πόλεμος   4η κλίση: exercitus-us: (α) στρατός	homo-inis (α/θ) άνθρωπος timor-oris (α) φόβος terror-oris (α) τρόμος magnitudo-inis (θ) μέγεθος nomen-inis (ο) όνομα caput-pitis (ο) κεφάλι
	5η κλίση
	dies-diei (α) μέρα effigies-iei (θ) εικόνα  [ελλειπτικό κατά πτώσεις/ στον πληθ. μόνο ονομ. αιτ. κλητ.] facies-faciei (θ) πρόσωπο, μορφή [ελλειπτικό κατά πτώσεις/ στον πληθ. μόνο ονομ. αιτ. κλητ. ] fides-fidei (θ) αξιοπιστία [δεν έχει πληθυντικό αριθμό] res-rei (θ) πράγμα species-speciei (θ) όψη, εικόνα [ελλειπτικό κατά πτώσεις/ στον πληθ. μόνο ονομ. αιτ. κλητ.]

 

Επιθετα

Actiacus –a-um (επίθ. 2^ης): Ακτιακός

Parmensis –is –e (επίθ.3^ης): ο από την Πάρμα

sollicitus-a-um (επίθ. 2^ης): ταραγμένος

horrendus-a-um (επίθ. 2^ης): τρομερός, φοβερός

squalidus-a-um(επίθ. 2^ης): βρώμικος

paucus-a-um (επίθ. 2^ης): λίγος

similis-is-e (τριγενές κ’ δικατάληκτο, επίθ.3^ης): όμοιος

ingens (τριγενές και μονοκατάληκτο, επίθ. 3^ης ): τεράστιος

 

αντωνυμιεσ

nemo[2] (ne + homo),nemo, nihil (αόριστη ουσιαστική αντωνυμία): κανείς, τίποτα

idem, eadem, idem  (οριστική /δεικτική επαναληπτική αντωνυμία): ο ίδιος

ipse, ipsa, ipsum (οριστική/ δεικτική αντωνυμία): ο ίδιος

qui, quae, quod (αναφορική): ο οποίος

is, ea, id (οριστική/ δεικτική επαναληπτική): αυτός

se (προσωπική)

ille, illa, illud (δεικτική): εκείνος

 

Επιρρηματα ibi (τόπο):εκεί vix (χρόνο):μόλις repente (τρόπο):ξαφνικά tum (χρόνο):τότε post (χρόνο) μετά

Συνδεσμοι cum (χρονικός- αντίστροφος):όταν / et (συμπλεκτικός):και/ simul (χρονικός): όταν/ -que (συμπλεκτικός- εγκλιτική λέξη):και nam = enim (αιτιολογικός): γαρ Προθεσεισ ad + αιτ. (σκόπιμη κατεύθυνση):προς/ in+αφ.: σε e(x) + αφαιρ. (έξοδος από κατάσταση):από de + αιτ. (αναφορά): για/ post+αιτ.: μετά

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.     Post (πρόθεση) + αιτιατική
π.χ. Post paucos dies (= Μετά από λίγες μέρες)
και
Post (επίρρημα) + αφαιρετική του μέτρου ή της διαφοράς
π.χ. Paucis post diebus (= Μετά από λίγες μέρες).

2.    idem, eadem, idem: Η αντωνυμία προήλθε από την αντωνυμία is, ea, id και το πρόσφυμα -dem, το οποίο, όταν κλίνεται η αντωνυμία, μένει αμετάβλητο. Κατά την κλίση της αντωνυμίας το τελικό -m μπροστά από το -dem μετατρέπεται σε -n. Η αντωνυμία idem δηλώνει επανάληψη και διαφέρει από την ipse που δηλώνει ταυτότητα.
π.χ. : eandem speciem somniavit = ονειρεύτηκε την ίδια μορφή (που ονειρεύτηκε και πριν).
res ipsa fidem confirmavit = η ίδια η πραγματικότητα (και όχι κάποιος άλλος) επιβεβαίωσε την αξιοπιστία.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ

·        qui in exercitu M. Antonii fuerat: δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση στο Cassius. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία qui, εκφέρεται με οριστική, γιατί δηλώνει το πραγματικό γεγονός, χρόνου υπερσυντελίκου, γιατί αναφέρεται στο παρελθόν (προτερόχρονο).

·        cum repente apparuit ei species horrenda: δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης «Ibi vix animum sollicitum somno dederat». Εισάγεται με τον αντίστροφο σύνδεσμο cum, γιατί δηλώνει αιφνίδιο γεγονός (ονομάζεται αντίστροφος, γιατί το κύριο νόημα βρίσκεται στη δευτερεύουσα και το δευτερεύον στην κύρια), εκφέρεται με οριστική παρακειμένου και σε σχέση με την προσδιοριζόμενη κύρια πρόταση δηλώνει το υστερόχρονο στο παρελθόν. Μετά τον αντίστροφο cum υπάρχει το επίρρημα repente, ενώ στην κύρια πρόταση (σε υπερσυντέλικο το ρήμα της) υπάρχει το επίρρημα vix.

·        Quem simul aspexit Cassius: δευτερεύουσα χρονική πρόταση ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο των κυρίων προτάσεων «timorem concepit» και «nomenque eius audire cupivit». Εισάγεται με τον χρονικό σύνδεσμο simul, εκφέρεται με οριστική έγκλιση, γιατί δηλώνει τον χρόνο και τίποτε άλλο, χρόνου παρακειμένου, γιατί σε σχέση με τις προσδιοριζόμενες προτάσεις δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν.

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.     Να κλίνετε τις συνεκφορές: res ipsa, paucis diebus.

 

2.    Nα  γράψετε τους τύπους που ζητούνται για τις παρακάτω λέξεις/ συνεκφορές:

ei γεν. εν. και πληθ. στο γένος που βρίσκεται

qui: δοτ. και αφαιρ. ενικού στο γένος που βρίσκεται  

illi: αιτιατ. ενικού στο γένος που βρίσκεται  

se: γεν. πληθυντικού και στα τρία πρόσωπα

bellum: δοτική και αιτιατ. πληθυντικού

exercitu: δοτ. ενικού και πληθ.

ingentis magnitudinis: αφαιρ. ενικού

simile: αφαιρ. ενικού θηλυκό και  αιτιατ. πληθ. ουδέτερο

timorem: κλητ. ενικού και ονομ. πληθ.

somno: αφαιρ. ενικ.

somnii: δοτ. ενικ. και ονομ. πληθ.

capitis: αιτιατ. ενικού  

 

3.    Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ρήµατα στον πίνακα και να συµπληρώσετε τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: fuerat, dederat, apparuit, aspexit, adfecit.

 

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ
ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ
ΣΥΝ. ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ

 

4.    Να ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους, αφού µεταφέρετε όλους τους κλιτούς τύπους στον αντίθετο αριθµό. Οι νέες περίοδοι να είναι νοηµατικά αποδεκτές :

 

α) Ille servos inclamavit et de homine eos interrogavit.

β) Existimavit ad se venire hominem,similem effigiei mortui.

γ) Quem simul aspexit Cassius, timorem concepit nomenque eius audire cupivit.

 

5. Να συμπληρωθούν τα κενά με τις αντωνυμίες  idem ή ipse στον κατάλληλο τύπο:

 

·        Lucretia propter iniuriam maesta se …………….. interficit.

·        Cassius hostis Caesaris fuit. ……………….. in exercitu M. Antoni fuit.

·        ……………….. Plinius in venationibus apros multos cepit.

 

6. Να μετατρέψετε τα ρήματα των προτάσεων σε απαρέμφατα εξαρτώμενα από τη φράση «Scriptor narrat», κάνοντας όλες τις απαραίτητες αλλαγές:

 

·        Post bellum Actiacum Cassius Parmensis Athenas confugit.

·        Tum terror Cassium concutit et e somno eum excitat.

 

7. Respondit ille se esse Orcum: 1) Ποιο είναι το υποκείμενο του απαρεμφάτου; Να σχολιάσετε την πτώση του. 2) Να αντικαταστήσετε την προσωπική αντωνυμία με τον κατάλληλο τύπο της is. Να εξηγήσετε τη διαφορά νοήματος. 3) “Quem simul aspexit Cassius, timorem concepit nomenque eius audire cupivit” Nα αντικαταστήσετε την αντωνυμία eius από τον κατάλληλο τύπο της suus, sua, suum. Ποια διαφορά παρατηρείτε στη συντακτική λειτουργία τους και στο νόημα;

 

8. Να διορθώσετε τα συντακτικά λάθη που υπάρχουν στις παρακάτω προτάσεις και να δικαιολογήσετε τις διορθώσεις σας:

 

α) Postquam Octavianus exercitum M. Antonium bellum superabat, Cassius in Athenas confugit.

β) Cassius somniare regem mortuos putavit.

γ) Ubi Cassius animo somno dat, iterum eundem effigiem somniavit.

δ) Paucis post dies Octavianus eum supplicium capite adfecit.

 

9. Να συμπληρώσετε τα κενά με τις κατάλληλες φράσεις στα λατινικά: lapsus linguae, sui generis, persona non grata, lapsus calami, versus. Δύο φράσεις περισσεύουν:

 

·        Στο διαγώνισμα έκλινα …………………….. το ουσιαστικό cornu κατά τη Β κλίση!!

·        Ο πιο σημαντικός αγώνας της περιόδου είναι Εθνική Ελλάδος ………………. Εθνική Γερμανίας.

·        Ο Πρόεδρος της Βόρειας Κορέας θεωρείται ………………………… στις Η.Π.Α.

 

10. Με ποιες λέξεις του κειµένου έχουν ετυµολογική συγγένεια οι λέξεις:

 μέγας, φάτσα, timid (αγγλ.), ουμανισμός,  Δίας, fidelity (αγγλ.), αμβροσία.

 

11. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις ανταποκρίνονται στο νόηµα του κειµένου και να σηµειώσετε την ένδειξη Σωστό (Σ) / Λάθος(Λ):

 

α) Cassius Romanos superavit et in Graeciam venit.

β) Cassius Orcum somniavit.

γ) Cassius cultrum extraxit et hominem interfecit.

δ) Cassius iterum se somno dedit sine timore.

ε) Cassius de nomine eius hominem squalidum interrogavit.

στ) Servi eundem hominem viderant et timor e somno eos excitavit.

ζ) Post paucos dies M. Antonius supplicio capitis Cassium adfecit.

 

12. Στον παρακάτω σύνδεσμο να διαβάσετε την ιστορία του Κάσσιου και να την αναδιηγηθείτε περιληπτικά χρησιμοποιώντας και στοιχεία από το Μάθημα XIV.

13. Να αναλύσετε τους επιθετικούς προσδιορισμούς σε δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις:
             Existimavit ad se venire hominem ingentis magnitudinis
             Ibi vix animum sollicitum somno dederat …

 

14. Athenas: α. να αντικαταστήσετε τον τύπο με το castra και το Roma. β. Πώς θα δηλώνατε τη στάση σε τόπο και στις τρεις περιπτώσεις;

 

 

 

 

---

[1] supplicium: το ουσιαστικό είναι ουδέτερο, β΄ κλίσης και είναι ετερόσημο, στον ενικό (supplicium -ii /-i) σημαίνει ποινή, τιμωρία, ενώ στον πληθυντικό (supplicia -orum) σημαίνει λατρεία, ικεσίες, προσευχές.

 

[2] Η nemo έχει αδύνατο θέμα, παίρνει το θέμα της αόριστης επιθετικής αντωνυμίας nullus-a-um

nemo nullius nemini neminem - nullo

nulli nullorum nullis nullos - nullis