LECTIO XI (UNDECIMA) Η ΡΩΜΗ ΚΑΙ Η ΚΑΡΧΗΔΟΝΑ
Hannibal, dux Carthaginiensis, VI et XX annos natus, omnes
gentes Hispaniae bello superāvit et
Saguntum vi expugnāvit. Postea Alpes, quae Italiam ab
Galliā seiungunt, cum elephantis transiit. Ubi in
Italiā fuit, apud Ticīnum, Trebiam, Trasumēnum et Cannas
copias Romanōrum profligāvit et delēvit.
Populus Romānus cladem Cannensem pavidus audīvit. In
agro Falerno Hannibal ex insidiis Fabii Maximi
se expedīvit. Postquam XIV annos in Italiā complēvit,
Carthaginienses eum in Africam revocavērunt.
Ibi Hannibal bellum cum Romānis componere frustra cupīvit.
Denique cum P. Scipiōne apud Zamam
dimicāvit, sed Romāni victoriam reportavērunt.
Ο
Αννίβας, ο Καρχηδόνιος στρατηγός, σε ηλικία 26 χρόνων, νίκησε στον πόλεμο
όλα τα έθνη της Ισπανίας και κυρίευσε με τη βία το Σάγουντο. Έπειτα πέρασε
με ελέφαντες πάνω από τις Άλπεις, που χωρίζουν την Ιταλία από τη Γαλατία.
Μόλις βρέθηκε στην Ιταλία, κατατρόπωσε κι εξολόθρευσε τις ρωμαϊκές
στρατιές στον ποταμό Τίκινο, στον ποταμό Τρεβία, στη λίμνη Τρασιμένη και
στις Κάννες. Ο ρωμαϊκός λαός πληροφορήθηκε έντρομος την καταστροφή των
Καννών. Ο Αννίβας ξέφυγε από την ενέδρα του Φάβιου Μάξιμου στην περιοχή του
Φαλερνού (αγρού). Αφού συμπλήρωσε 14 χρόνια στην Ιταλία, οι Καρχηδόνιοι τον
ανακάλεσαν στην Αφρική. Εκεί ο Αννίβας μάταια επιδίωξε να τελειώσει τον
πόλεμο με συνθήκη με τους Ρωμαίους. Τελικά, αγωνίστηκε με τον Πόπλιο
Σκιπίωνα στη Ζάμα, αλλά τη νίκη την κέρδισαν οι Ρωμαίοι.
|
|
|
Ρηματα
|
A |
supero-superavi-superatum-superāre expugno-expugnavi-expugnatum-expugnāre profligo-profligavi-profligatum-profligāre dimico-dimicavi-dimicatum-dimicāre reporto-reportavi-reportatum-reportāre revoco-revocavi-revocatum-revocāre |
νικώ κυριεύω καταβάλλω αγωνίζομαι κερδίζω ανακαλώ |
|
|
B’ |
deleo-delevi-deletum-delēre compleo-complevi-completum-complēre |
καταστρέφω συμπληρώνω |
|
|
Γ |
nascor- natus sum- nasci (αποθ.) seiungo-seiunxi-seiunctum-seiungĕre compono-composui-compositum-componĕre (bellum) cupio –cupivi (cupii)-
cupitum-cupĕre |
γεννιέμαι χωρίζω τελειώνω πόλεμο με συνθήκη επιθυμώ |
|
|
Δ’ |
expedio-expedivi-expeditum-expedīre audio-audivi-auditum-audīre |
απελευθερώνω ακούω |
|
Ανώμαλα ρήματα
|
|
transeo-transii-transitum-transire |
περνώ |
Ουσιαστικα
1η κλίση 2η
κλίση 3η κλίση
|
Trebia-ae (α χωρίς πληθ.)Τρεβίας Hispania-ae (θ) Ισπανία Italia-ae (θ)Ιταλία Cannae-arum (θ χωρίς ενικό)
Κάννες copia-ae (θ) αφθονία/ copiae-arum (θ)στρατ.δυνάμεις insidiae-arum (θ
χωρίς ενικό) ενέδρα Gallia-ae (θ) Γαλατία Africa-ae (θ
χωρίς πληθ.) Αφρική victoria-ae (θ) νίκη Zama-ae (θ
χωρίς πληθ.)Ζάμα |
annus-i (α) χρόνος, έτος elephantus-i [1](α) ελέφαντας elephas-antis (α) ελέφαντας(στις πλάγιες πτώσεις προτιμότεροι οι
τύποι της β κλίσης) Ticinus-i (α χωρίς
πληθ.) Τίκινος Romanus-i (α) Ρωμαίος populus-i (α) λαός ager-agri (α) αγρός Publius-ii/i (α) Πόπλιος Fabius-ii/i (α
χωρίς πληθ) Φάβιος Maximus-i (α
χωρίς πληθ) Μάξιμος Trasumenus-i (θ χωρίς πληθ.) Τρασιμένη bellum-i (ο) πόλεμος Saguntum-i (ου.
χωρίς πληθ.)Σάγουνδο |
Hannibal-alis (α
χωρίς πληθ.) Αννίβας elephas-antis (α) ελέφαντας elephantus-i α) ελέφαντας Scipio-onis (α
χωρίς πληθ.) Σκιπίωνας Carthaginiensis-is (α)Καρχηδόνιος dux-cis (α/θ)αρχηγός gens-ntis (θ)έθνος vis [αιτ.vim] (θ) δύναμη Alpes-ium[2] (θ) Άλπεις clades-is(θ)συντριβή, καταστροφή |
Επιθετα
Β' Κλίση
natus
-a -um (μτχ. παρακ του p.
nascor)
Romanus
-a -um
pavidus -a -um
Falernus -a –um
Γ' Κλίση
Carthaginiensis-is-e:
Καρχηδόνιος
omnis-is-e: μόνος
Cannensis –is-e: αυτός που ανήκει στις Κάννες
Αντωνυμίες
qui, quae, quod
(αναφορική)
se (προσωπική)
is, ea, id ( δεικτική
επαναληπτική)
|
Προθεσεισ ab + αφαιρετ.= από apud +αιτιατ. =κοντά cum +αφαιρ. = με Επιρρηματα postea (χρόνου) =αργότερα frustra (επίρρημα) =μάταια |
συνδεσμοι ubi (χρονικός σύνδεσμος) = όταν postquam (χρονικός σύνδεσμος) = αφού |
ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ:
·
ΣΤΑΣΗ ΣΕ ΤΟΠΟ
o
in + (τοπική) αφαιρετική π.χ. Hannibal in Africā est.
o
απρόθετη
αφαιρετική (για όνομα πόλης ή μικρού νησιού τριτόκλιτο ή πληθυντικού αριθμού
ανεξαρτήτως κλίσης) π.χ. Hannibal Carthagine est. & Hannibal Athenis est.
o
απρόθετη
γενική (για όνομα πόλης ή μικρού νησιού πρωτόκλιτο ή δευτερόκλιτο ενικού
αριθμού και domus) π.χ. Hannibal Romae est. & Hannibal domi est.
·
ΚΙΝΗΣΗ ΠΡΟΣ
ΤΟΠΟ
o
in + αιτιατική π.χ. Hannibal in Asiam it. (κίνηση και
άφιξη).
o
ad + αιτιατική π.χ. Hannibal ad Italiam it. (κίνηση και
προσέγγιση).
o
απρόθετη
αιτιατική (για όνομα πόλης ή μικρού νησιού και domus) π.χ. Hannibal Romam it.
& Hannibal Athenas it. & Hannibal domum it.
·
ΚΙΝΗΣΗ ΑΠΟ
ΤΟΠΟ (ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ)
o
ex + (κυρίως)
αφαιρετική π.χ. Hannibal ex Asiā venit.
o
de + (κυρίως)
αφαιρετική π.χ. Hannibal de Asiā venit.
o
a(b) +
(κυρίως) αφαιρετική π.χ. Hannibal ab Asiā venit.
o
απρόθετη
αφαιρετική (για όνομα πόλης ή μικρού νησιού και domus) π.χ. Hannibal Romā
venit. & Hannibal Athenis venit. & Hannibal domo venit.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
·
Το ρήμα nascor σχηματίζει μετοχή Μέλλοντα nasciturus-a-um
·
Insidiae-arum και Cannae-arum έχουν μόνο πληθυντικό αριθμό
·
Οι συνεκφορές Falerno ager, quatuordecim anni μόνο πληθυντικό αριθμό
·
Copiae-arum είναι ετερόσημο , στον ενικό σημαίνει αφθονία
(copia-ae) , στον πληθυντικό αριθμό
στρατιωτικές δυνάμεις
·
Clades-is→ γεν.πληθ. σε -um και -ium
·
Ως προσδιορισμός του χρόνου χρησιμοποιείται και η απρόθετη αιτιατική του
χρόνου
·
Οι χρονικές προτάσεις που εισάγονται με τους συνδέσμους postquam=αφού, ubi, ut=όταν, μόλις, ή το simul= μόλις, εκφράζουν πράξη προτερόχρονη σε σχέση με το περιεχόμενο της κύριας
πρότασης εξάρτησης (και συνήθως εκφέρονται με οριστική Παρακειμένου)
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
ΚΕΙΜΕΝΟΥ
|
Οι
Καρχηδονιακοί πόλεμοι |
|
Ρωμαίοι
και Καρχηδόνιοι ήρθαν σε σύγκρουση και πολέμησαν με πείσμα αναμεταξύ τους. Oι
πόλεμοι αυτοί κράτησαν διακόσια χρόνια περίπου. |
|
Οι
δύο πόλεις, Ρώμη και Καρχηδόνα,
άρχισαν πόλεμο μεταξύ τους, που διακρίνεται σε τρεις περιόδους: |
|
• Ο Α΄ Ρωμαιο-Καρχηδονιακός Πόλεμος 264
– 241 π.Χ., |
|
• Ο Β΄ Ρωμαιο-Καρχηδονιακός Πόλεμος 218
– 202-201 π.Χ. |
|
Και
στους δύο αυτούς πολέμους οι Καρχηδόνιοι νικήθηκαν από το στρατό των Ρωμαίων. |
|
• Ο Γ΄ Ρωμαιο-Καρχηδονιακός Πόλεμος 149
– 146 π.Χ., ήταν ο μοιραίος για την Καρχηδόνα. Σε αυτόν η πόλη ισοπεδώθηκε
και οι κάτοικοί της πωλήθηκαν ως δούλοι. |
|
|
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1. Να γράψετε το β΄ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο της Οριστικής Ενεστώτα,
Παρατατικού και Μέλλοντα των ρημάτων: profligavit, expedivit, seiungunt, delēvit.
2. Να γράψετε το α΄
ενικό και πληθυντικό πρόσωπο της Οριστικής Παρακειμένου, Υπερσυντελίκου και
Συντελεσμένου Μέλλοντα: complevit, audivit, reportaverunt.
3.
Να κλίνετε τα ονόματα: insidiis, agro, populus pavidus, gentes,
dux Carhaginiensis, vi, cladem Cannensem, elephantis ( και με τους δυο τρόπους), copias, se (αλλά στο α πρόσωπο)
4. Nα μεταφέρετε τους
πιο κάτω ρηματικούς τύπους του κειμένου XI στους άλλους τρεις χρόνους που
γνωρίζετε.
|
ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ |
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ |
ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ |
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ |
|
|
|
|
Superāvit |
|
|
|
|
Expugnāvit |
|
|
|
|
Fuit |
|
|
|
|
Profligāvit |
|
|
|
|
Delēvit |
|
|
|
|
Audīvit |
|
|
|
|
Expedīvit |
|
|
|
|
Complēvit |
|
|
|
|
Revocavērunt |
|
|
|
|
reportavērunt |
5.
Να τοποθετήσετε τα ουσιαστικά
που βρίσκονται στην παρένθεση στον κατάλληλο τύπο. ab (Graecia) ___________ ex
(miles, εν.) ___________ in (patria) ___________ eos revocavit cum (puer,
πληθ.) ___________ apud (filius, πληθ.) ___________ est in (castra) ____________
erant
6. In agro Falerno Hannibal ex
insidiis Fabii Maximi se expedivit:
να αντικαταστήσετε την προσωπική αντωνυμία με τον κατάλληλο τύπο της is και να εξηγήσετε
την αλλαγή του νοήματος.
7. Postquam XIV annos in Italia complevit,
Carthaginienses eum in Africam revocaverunt: να αντικαταστήσετε την eum με τον κατάλληλο τύπο της
προσωπικής αντωνυμίας τρίτου προσώπου και να εξηγήσετε σε τι άλλαξε το νόημα.
8. in Italiā: να αλλάξετε την πτώση του ουσιαστικού σε αιτιατική και να εξηγήσετε
την αλλαγή του νοήματος.
9. Να μετατρέψετε την
πρόταση «Populus .... audivit» σε απαρεμφατική
με εξάρτηση από τη φράση «Scriptor dicebat...».
10. Να αντιστοιχίσετε
τις προθέσεις της πρώτης (Α) στήλης με τις πτώσεις της δεύτερης (Β) στήλης με
τις οποίες αυτές συντάσσονται:
|
Α |
Β |
|
in |
αφαιρετική |
|
apud |
|
|
ex |
αιτιατική |
|
cum |
|
11.
A)in
Africam: Να αντικατασταθεί το όνομα Africa με το όνομα Neapolis [-is] χωρίς να
αλλάξει ο συντακτικός ρόλος. Β)in
Italia: Να αντικατασταθεί το όνομα Italia με το όνομα Ephesus [-i] χωρίς να
αλλάξει ο συντακτικός ρόλος. Γ) .In agro
Falerno: Να αντικατασταθεί το ονοματικό σύνολο agro Falerno με το όνομα
Athenae[-arum] χωρίς να αλλάξει ο συντακτικός ρόλος
12. Να ενώσετε τις λέξεις της στήλης Α με
λέξεις της στήλης Β με βάση την ετυμολογική τους συγγένεια και να συμπληρώσετε
στη στήλη Γ κι άλλες λέξεις που γνωρίζετε και έχουν ετυμολογική συγγένεια με
τις λέξεις της στήλης Α.
|
ΣΤΗΛΗ
Α. |
ΣΤΗΛΗ
Β. |
ΣΤΗΛΗ
Γ. |
|
1.
dux |
i. γένος |
|
|
2.
annos |
ii.
Anniversaire [ γαλλ.] |
|
|
3.
natus |
iii. Delete
[αγγλ] |
|
|
4.
gentes |
iv.
αγροφύλακας |
|
|
5.
superavit |
v. δουκάτο |
|
|
6.
delevit |
vi. κομπλέ |
|
|
7.
compleo |
vii.
Nature [αγγλ] |
|
|
8.
agro |
viii.
υπέρ |
|
|
9.
reportaverunt |
ix.
conjonction [γαλλ] |
|
|
10.
seiungunt |
x. copieux
[ γαλλ] |
|
|
11.
copiae |
xi.
profligate [ αγγλ] |
|
|
12.
profligavit |
xii.
Reportage [γαλλ] |
|
|
13.
Expedivit |
xiii.
Expedite[ αγγλ] |
13.
dux: Nα αναγνωριστεί συντακτικά και να αναλυθεί ο
ομοιόπτωτος προσδιορισμός στην αντίστοιχη δευτερεύουσα πρόταση
14.
Να ενσωματώσετε λειτουργικά τις ακόλουθες λατινικές φράσεις, συνθέτοντας
μια πρόταση για την καθεμία στη Νέα
Ελληνική: curriculum vitae, mutatis mutandis, urbi et orbi.
15. α)Ποιες ήταν οι
μάχες του Αννίβα ενάντια στους Ρωμαίους σύμφωνα με το κείμενο;
Β)Για ποιον λόγο, σύμφωνα
με το κείμενο, ο ρωμαϊκός λαός ήταν έντρομος μετά την καταστροφή των Καννών;
