Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ

 

 Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ

 

Η συνοχή ενός περιγραφικού κειμένου επιτυγχάνεται με:

  

α) Συνδετικές (διαρθρωτικές) λέξεις οι οποίες σχετίζονται και αποδίδουν κατά βάση τη διάταξη των λεπτομερειών του περιγραφόμενου αντικειμένου στο χώρο. Τέτοιες λέξεις είναι κυρίως:

·         επιρρηματικά και προθετικά σύνολα που προσδιορίζουν χωροταξικά το αντικείμενο, που δηλώνουν διάταξη στο χώρο, π.χ. «μπροστά, πίσω, πάνω, κάτω, δεξιά, αριστερά, εδώ, εκεί, δίπλα, στο σημείο αυτό, από πίσω, στο βάθος, στο φόντο, μέσα στο, κ.λπ.», 

·         λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν γενικευτική ή ειδικότερη αναφορά, π.χ. «γενικότερα, ειδικότερα, πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στο, κ.λπ.»,

·         λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν προσθήκη / συμπλήρωση / πρόσθεση, π.χ. «επίσης, επιπλέον, παράλληλα, ακόμη, στην αρχή, στη συνέχεια, κ.λπ.»,

·         λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν αντίθεση, προκειμένου να αποδώσουν τις τυχόν αντιθετικές σχέσεις που υπάρχουν μεταξύ των στοιχείων της περιγραφής, π.χ. «όμως, ωστόσο, αλλά, αντίθετα κ.λπ.»,

·         παράδειγμα, π.χ. «για παράδειγμα, λόγου χάρη κ.λπ.»,

·         βεβαίωση, π.χ. «βέβαια, φυσικά, αναμφισβήτητα κ.λπ.»,

·         έμφαση, π.χ. «και κυρίως, κατά κύριο λόγο, πρέπει να τονιστεί, κ.λπ.» ,

·         λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν αποτέλεσμα - συμπέρασμα, προκειμένου να διατυπώσουμε κρίσεις σχετικές με κάποια συμπεράσματα που προκύπτουν από τη διαδικασία της περιγραφής, π.χ. «έτσι, λοιπόν, το αποτέλεσμα είναι, με συνέπεια να, κ.λπ.».

 

β) Επανάληψη (αναδίπλωση) μιας λέξης ή φράσης που προαναφέρθηκε (π.χ. «[…] έχει κίτρινο χρώμα. Κίτρινο είναι και …»).

 

γ) Επανάληψη (αναδίπλωση) της λέξης που προσδιορίζει το περιγραφόμενο αντικείμενο + κάποιο προσδιοριστικό (αντωνυμία), «[…]. Ο πίνακας αυτός …».

 

δ) Τη χρήση συνώνυμων λέξεων ή φράσεων για κάποια λέξη που προαναφέρθηκε ή που είναι λέξη-κλειδί + κάποιο προσδιοριστικό (αντωνυμία), π.χ. συνώνυμο της λέξης «πίνακας» είναι η λέξη «ζωγραφιά» («[…]. Μια τέτοια ζωγραφιά …»).  

 

ε) Την υπαγωγή μιας λέξης ή φράσης που προαναφέρθηκε ή που είναι λέξη-κλειδί στο υπερώνυμό της (στη γενικότερη κατηγορία που ανήκει) + κάποια προσδιοριστικά αυτής (αντωνυμία), π.χ. η λέξη-φράση «πίνακας ζωγραφικής» υπάγεται στο υπερώνυμο «έργο τέχνης» («[…]. Αυτό / ένα τέτοιο έργο τέχνης …»).       

 

             Η γλώσσα της περιγραφής εξαρτάται και αυτή από το αντικείμενο της περιγραφής, την πρόθεση αυτού που περιγράφει και την επικοινωνιακή περίσταση. Ωστόσο, κάποια βασικά χαρακτηριστικά της γλώσσας που πρέπει να χρησιμοποιούμε στα περιγραφικά κείμενα είναι:

·         Η σαφήνεια και ακρίβεια των λέξεων που επιλέγουμε, ώστε να αποδίδουν με τη μέγιστη δυνατή πιστότητα τα χαρακτηριστικά του αντικειμένου που περιγράφουμε και τις πληροφορίες που θεωρούμε ότι είναι αναγκαίες και επαρκείς (περιγράφουμε τα γνωρίσματα του αντικειμένου με απόλυτη ακρίβεια και με σαφή και κατανοητό τρόπο).

·         Κυριαρχία του ενεστώτα και του παρατατικού (εξακολουθητικοί χρόνοι), οι οποίοι έχουν πιο αόριστη διάρκεια και ευκολότερα αποδίδουν την απουσία χρόνου που παρατηρείται στο χώρο (ο χώρος είναι αχρονική διάσταση), αλλά και δίνουν στο δέκτη την αίσθηση πως «βλέπει» μπροστά του τη στιγμή εκείνη το αντικείμενο που περιγράφεται.

·         Η χρήση ρημάτων που δηλώνουν κατάσταση (βλέπουμε, παρατηρούμε, εντοπίζουμε, διακρίνουμε, απεικονίζεται, αναπαρίσταται, φαίνεται, διαφαίνεται, διακρίνεται, αποτυπώνεται, ενυπάρχει κ.λπ.). Τα ρήματα αυτά αποδίδουν την «στατικότητα» που χαρακτηρίζει την περιγραφή (στην περιγραφή αποφεύγονται ρήματα «κίνησης και δράσης», τα οποία ταιριάζουν στην αφήγηση).

·         Η συχνή χρήση του συνδετικού ρήματος είμαι και του βοηθητικού έχω, τα οποία χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν χαρακτηριστικά και ιδιότητες στις λέξεις που προσδιορίζουν.

·         Η χρήση επιθέτων. Τα επίθετα χρησιμοποιούνται στην περιγραφή κυρίως ανάλογα με τον σκοπό και το είδος αυτής. Έτσι, αν σκοπός μας είναι η «αντικειμενική περιγραφή» τα επίθετα χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν κάποιες σταθερές ιδιότητες τού αντικειμένου (π.χ. «βοτσαλωτές» παραλίες) ή να τοποθετήσουν το αντικείμενο στο χώρο, προσδίδοντας βέβαια στο λόγο ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα. Αν όμως σκοπός μας είναι μια «υποκειμενική περιγραφή», τότε τα επίθετα, εκτός από τις σταθερές ιδιότητες τού αντικειμένου, ενδέχεται: 1) να εκφράζουν συναισθήματα ή σκέψεις μας, 2) να αποτελούν προσωπικά σχόλια, 3) να υπερτονίζουν ή να υποβαθμίζουν κάποιες λεπτομέρειες του αντικειμένου κ.λπ..   

·         Η χρήση επιρρημάτων, που αποδίδουν τις προσωρινές ιδιότητες των περιγραφόμενων στοιχείων.

·         Η κυριολεκτική (δηλωτική) ή μεταφορική (συνυποδηλωτική) χρήση της γλώσσας. Ανάλογα δηλαδή με τον σκοπό και το είδος της περιγραφής χρησιμοποιούμε τη γλώσσα κυριολεκτικά (οι λέξεις αποδίδουν ακριβώς το νόημα που έχουν), όπως συμβαίνει στις «αντικειμενικές περιγραφές», ή μεταφορικά (οι λέξεις αποδίδουν άλλα νοήματα και χρησιμοποιούνται αλληγορικά, γίνεται ευρεία χρήση σχημάτων λόγου, όπως είναι οι μεταφορές, οι παρομοιώσεις, οι συγκρίσεις κ.λπ.), όπως συμβαίνει στις «υποκειμενικές περιγραφές».

·         Το ειδικό λεξιλόγιο / η ορολογία (ανάλογα με το αντικείμενο της περιγραφής και την επικοινωνιακή περίσταση, π.χ. όταν περιγράφουμε ένα πείραμα στο μάθημα της Φυσικής χρησιμοποιούμε ειδικούς όρους της Φυσικής).

·         Η επιλογή της παθητικής σύνταξης.

·         Το ύφος της περιγραφής ποικίλλει ανάλογα με το είδος και το σκοπό της περιγραφής. Αν για παράδειγμα είναι «υποκειμενική»  και θέλει να προσελκύσει το ενδιαφέρον του δέκτη θα κινηθεί σε ένα ύφος απλό, φιλικό, ζωντανό, άμεσο, παραστατικό, γλαφυρό, λυρικό (λογοτεχνίζον), κ.λπ., ενώ, αν στοχεύει στην αντικειμενική παράθεση των χαρακτηριστικών του αντικειμένου, τότε γίνεται πιο απρόσωπο, ουδέτερο, επίσημο, σοβαρό κ.λπ.. Αντίστοιχα, διαμορφώνεται και με βάση την επικοινωνιακή περίσταση (σε ποιον απευθύνεται αυτός που περιγράφει).    

 

 

12o KEIMENO ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ

 

LECTIO ΧΙΙ (DUODECIMA): Ο ΥΠΑΤΟΣ ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΚΥΛΑΚΙ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ

 

L. Aemilio Paulo consuli iterum bellum cum Perse rege gerere obtigit. Ut domum ad vesperum rediit, filiola eius Tertia, quae tum erat admodum parvula, ad complexum patris cucurrit. Pater filiae osculum dedit sed animadvertit eam esse tristiculam. ’’Quid est’’ inquit ’’ mea Tertia? Cur tristis es? Quid tibi accidit?’’ ’’Mi pater’’ respondit illa ‘’ Persa periit’’. Perierat enim catellus eo nomine, quem puella multum amābat. Tum pater Tertiae dixit ‘’omen accipio’’. Sic ex fortuīto dicto spem praeclāri triumphi animo praesumpsit.

Μετάφραση

Στον Λ. Αιμίλιο Παύλο, ύπατο για δεύτερη φορά, έλαχε (ο κλήρος) να διεξάγει πόλεμο κατά του Περσέα του βασιλιά. Όταν επέστρεψε στο σπίτι (του) το βραδάκι, η κορούλα του Τέρτια, η οποία τότε ήταν πάρα πολύ μικρούλα, έτρεξε στην αγκαλιά του πατέρα. Ο Πατέρας έδωσε φιλί στην κόρη αλλά παρατήρησε ότι ήταν λιγάκι θλιμμένη. «Τι είναι –είπε- Τέρτιά μου; Γιατί είσαι θλιμμένη; Τι σου συμβαίνει;» Εκείνη απάντησε «πατέρα μου, ο Πέρσης πέθανε». Γιατί είχε πεθάνει σκυλάκι μ’ αυτό το όνομα, το οποίο η κοπέλα αγαπούσε πολύ. Τότε ο πατέρας είπε στην Τέρτια. «Δέχομαι τον οιωνό». Έτσι από τυχαίο λόγο προγεύτηκε με τη ψυχή (του) την ελπίδα περίλαμπρου θριάμβου.

 

Ρηματα

Α’	do-dedi-datum-dāre	δίνω
Β’	respondeo-respondi-responsum-respondēre	απαντώ
Γ	gero-gessi-gestum-gerĕre obtingit-obtigit -         -obtingĕre (απρόσωπο) curro-cucurri-cursum-currĕre animadverto-animadverti-animadversum-animadvertĕre accido-accidi-       -accidĕre accidit-accidit-         - accidĕre (απρόσωπο) accipio- accepi- acceptum-accipĕre dico-dixi-dictum-dicĕre praesumo-praesumpsi-praesumptum-praesumĕre	διεξάγω μου λαχαίνει τρέχω παρατηρώ πέφτει κάτι συμβαίνει (υπο)δέχομαι λέω προγεύομαι

Ανώμαλα ρήματα

			redeο-redii-reditum-redire				επιστρέφω
		Ουσιαστικα
	1η κλίση			2η κλίση		3η κλίση
	Persa-ae (α) Πέρσης Perses-ae (α) Περσέας filiola-ae (θ) κορούλα Tertia-ae (θ) Τέρτια filia-ae (θ) κόρη puella-ae (θ) κοπέλα			Lucius-ii/i (α) Λούκιος Aemilius-ii/i (α)Αιμίλιος Paulus-i (α) Παύλος vesper-eri (α) βραδάκι catellus-i (α) σκυλάκι triumphus-i (α) θρίαμβος animus-i (α) ψυχή bellum-i (ο) πόλεμος osculum-i (ο)φιλί dictum-i (ο) λόγος		consul-is (α) ύπατος rex-gis (α) βασιλιάς pater-tris (α) πατέρας nomen-inis (ο) όνομα omen-inis (ο) οιωνός
		4η κλίση			5η κλίση
		complexus-us (α) αγκαλιά domus-domus, domi (θ) σπίτι [ετερόκλιτο]			spes-spei (θ) ελπίδα [ελλειπτικό κατά πτώσεις]

 

Επιθετα - αντωνυμιεσ

parvulus – a –um (επιθ. 2^ης ): μικρούλης

tristiculus-a-um (επίθ. 2^ης ): λιγάκι θλιμμένος

tristes –is-e: (τριγενές κ’ δικατάληκτο, επίθ. 3^ης ): θλιμμένος

quis –quis- quid: (ερωτηματική αντωνυμία): ποιος –ποια -ποιο

 

Επιρρηματα iterum (χρόνου): για δεύτερη φορά tum (χρόνου):τότε admodum (ποσού): πάρα πολύ cur: (ερωτηματικό επίρρημα αναγκαστικού αιτίου):γιατί sic (τρόπου):έτσι

Συνδεσμοι ut:όταν sed:αλλά Προθεσεισ ad + αιτ. (χρόνος  /σκόπιμη κατεύθυνση): προς ex + αφαιρ. (αιτία/προέλ.)

 

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ:

1.     «Ut domum ad vesperum rediit»: δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση, ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. Εισάγεται με τον χρονικό σύνδεσμο “ut”, εκφέρεται με Οριστική Παρακειμένου και δηλώνει το προτερόχρονο και δηλώνει το πραγματικο.

2.   «quam tum erat admodum parvula»: δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση στη λέξη “filiola ”. Λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία “quae” και εκφέρεται με Οριστική, γιατί δηλώνει το πραγματικό.

3.   «Quid est mea Tertia? Cur tristis es? Quid tibi accidit?»: Κύριες προτάσεις ευθείες ερωτήσεις μερικής άγνοιας(η ερώτηση αφορά μέρος μόνο του περιεχομένου της πρότασης).. Εισάγονται με την ερωτηματική αντωνυμία «quid» και το ερωτηματικό επίρρημα «cur» και εκφέρονται με Οριστική, γιατί εκφράζουν το πραγματικό. 

4.   «quem puella multum amābat»: δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση στη λέξη

“ catellus ”. Λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός.  Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία “quem” και εκφέρεται με Οριστική, γιατί δηλώνει το πραγματικό.

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

·        Η κλητική ενικού της κτητικής αντωνυμίας α´ προσώπου για έναν κτήτορα στο αρσενικό γένος είναι mi (ή meus με το ουσιαστικό στην ονομαστική) δηλ. mi fili ή meus filius.

·        Το ουσιαστικό Perses κλίνεται ως εξής:

Nom.	Perses
Gen.	Persae
Dat.	Persae
Acc.	Persen (Persam)
Voc.	Persē (Persā)
Abl.	Persē(Persā)

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

 

1. Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις και στους δύο αριθμούς των συνεκφορών / ουσιαστικών: rege, vesperum, filiola, fortuito dicto.

 

2.    Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ουσιαστικά στον πίνακα που ακολουθεί και να τα µεταφέρετε στον αντίθετο αριθµό: consuli, patris, filiae, catellus, nomine, dicto, animo.

A΄ κλίση	Αντίθετος αριθµός	Β΄ κλίση	Αντίθετος αριθµός	Γ΄ κλίση	Αντίθετος αριθµός

 

3.    Στις παρακάτω προτάσεις να διαγράψετε το σκέλος που περιέχει λάθος.

α) consuli είναι δοτική ή αφαιρετική ενικού ;

β) bellum είναι αρσενικό ή ουδέτερο της β΄ κλίσης;

γ) ut είναι πρόθεση ή σύνδεσµος;

δ) filiae είναι γενική ή δοτική ενικού;

ε) quid είναι ουσιαστική ή επιθετική αντωνυµία;

στ) mea είναι ονοµαστική ή κλητική ενικού;

ζ) tristis είναι αρσενικού ή θηλυκού γένους;

 

4. Να γράψετε το β´ ενικό και γ´ πληθυντικό της Οριστικής του Ενεστώτα, Παρατατικού, Μέλλοντα και Παρακείμενου των ρημάτων: gerere, dedit, animadvertit, respondit, praesumpsit.

 

5.    Να τοποθετήσετε τα παρακάτω ρήµατα στον πίνακα και να συµπληρώσετε τον αντίστοιχο τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: obtigit, rediit, cucurrit, es, amabat.

Ενεστώτας	Παρατατικός	Μέλλοντας	Παρακείµενος	Υπερσυντέλικος	Συν. Μέλλοντας

 

6.    Στον παρακάτω πίνακα να συμπληρώσετε τις λέξεις που λείπουν:        

Ονομ. ενικού	Αιτ. ενικού	Αφαιρ. ενικού	Δοτ. πληθυντικού	Αιτ. πληθυντικού	Αφ. πληθυντικού
quae
	eam
quid
illa
		eo
	quem

 

7. Στην παρακάτω πρόταση να μεταφερθούν οι κλιτοί τύποι στον άλλο αριθμό:

·        “ Pater filio et filiae osculum dedit”.

·        Dux militem tristem esse animadvertit. (παρακείμενος)

·        Nos speculatores legionum prope esse nuntiabamus.

 

8. Nα συνδέσετε τους αριθµούς µε τα γράµµατα. Ένα στοιχείο της Β΄ στήλης περισσεύει:

Στήλη Α	Στήλη Β
1) gerere	α) επιρρ. προσδ. του χρόνου
2) parvula	β) υποκείµενο του ρήµατος «est»
3) osculum	γ) επιρρ. προσδ. του ποσού
4) tum	δ) τελικό απαρ. αντικείµενο
5) L Aemilio Paulo	ε) κατηγορούµενο στο «quae»
6) domum	στ) υποκ. απαρεµφ. ετεροπροσωπία
7) eam	ζ) άµεσο αντικείµενο του «dedit»
8) quid	η) επιθετικός προσδιορισµός
9) eo	θ) υποκ. του απροσώπου «obtigit»
10) multum	ι) επιρρ. της κίνησης σε τόπο
	ια) δοτική προσωπική

 

9.      “Omen accipio”: Να ξαναγράψετε την πρόταση εξαρτώντας την από την έκφραση “Pater Tertiae dixit”. Να προσέξετε τον λατινισµό του ειδικού απαρεµφάτου.

 

10. Να διορθώσετε τα λάθη που υπάρχουν στις παρακάτω προτάσεις και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας

·        Ut pater domo redit, invenit Tertiam tristem.

·        L. Aemilium Paulum bellum cum Persen regem gerere obtigit.

·        Cicero narrat pater ex fortuitum dictum spem praeclarum triumphum animo praesumere.

·        Ubi Tertia patrem respondebat: «Persa periit», pater eius dixit: “Omen accipio”.

·        Ut pater eam esse tristicula animadvertebat, filiam osculum dedit.

 

11.   vesperum, dedit, triumphus, patris: Nα δείξετε την ετυµολογική αντιστοιχία των λέξεων µε τα Ελληνικά.

 

12.  Με ποιες λέξεις του κειµένου έχουν ετυµολογική συγγένεια οι λέξεις: triste (γαλ.), φουρτούνα, κούρσα, clarity (αγγλ.), κόµπλεξ, accident (αγγλ.);

 

13.  Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α΄ µε τη σηµασία τους στη στήλη Β΄. Ένα στοιχείο της στήλης Β΄ περισσεύει:

Στήλη Α	Στήλη Β
1) praesumo	α) αγκαλιά
2) pereo	β) τρέχω
3) omen	γ) φιλί
4) complexus	δ) λέγω
5) iterum	ε) συµβαίνει
6) curro	στ) επιστρέφω
7) osculum	ζ) προγεύοµαι
8) inquam	η) µου λαχαίνει
9) obtingit	θ) οιωνός
10) redeo	ι) για δεύτερη φορά
	ια) πεθαίνω

 

14.  Να εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις ανταποκρίνονται στο νόηµα του κειµένου και να σηµειώσετε την ένδειξη Χ στην κατάλληλη στήλη.

Προτάσεις	Σωστό	Λάθος
α) L. Aemilius Paulus bellum componit cum Perse.
β) Perseus periit.
γ) Tertia tristicula est,quia pater suus periit.
δ) Filia canem habebat, cui nomen Persa erat.
ε) Fortuitum dictum filiae omen fuit.
στ) Pater filiae osculum dedit.

 

15. Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω προτάσεων με μια από τις λατινικές φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Μια από τις φράσεις δεν θα χρησιμοποιηθεί (verbatim, et cetera, de facto, modus vivendi, erga omnes)

·        Η ελληνική πλευρά τονίζει την αποδοχή του ονόματος «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας» ως ………………….. από τα Σκόπια. 

·        Ο καιρός δε θα είναι πια άλλοθι για τις αβλεψίες, τις παραβλέψεις, την απρονοησία ………………………….του κράτους.

·        Το κίνημα των χίπις αποτελούσε πραγματικό …………………………….. κι όχι τάση της εποχής.

·        Η πρακτικογράφος παρουσίασε στο δικαστήριο ………………………………..τις καταθέσεις όλων των μαρτύρων.

 

16.  Αφού διαβάσετε εδώ τις πληροφορίες για την οιωνοσκοπία στην αρχαία Ελλάδα και την αρχαία Ρώμη καθώς και το περιστατικό που εξιστορείται στο σχολικό εγχειρίδιο, να ερμηνεύσετε τη στάση του Αιμίλιου Παύλου.