ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ- ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ-ΜΑΡΙΝΑ ΤΩΝ ΒΡΑΧΩΝ

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ-ΜΑΡΙΝΑ ΤΩΝ ΒΡΑΧΩΝ

ΚΟΙΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1.      Ποιος «μιλάει» στο ποίημα και σε ποιον/ους  απευθύνεται; 2.      Πώς σκέφτεται; Πώς νιώθει; Τι είδους άτομο φαίνεται να είναι; 3.      Ποιο είναι το θέμα του; Σε ποιους κειμενικούς δείκτες το στηρίζετε; 4.      Πώς βοηθάει το ρηματικό πρόσωπο που επιλέχθηκε να εκφράζει την ψυχική του διάθεση το ποιητικό υποκείμενο; 5.      Η συγκεκριμένη ποιητική φωνή πώς «ακούγεται» σε σας σήμερα;

ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ «ΕΓΩ»      ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ , ΕΛΥΤΗΣ

Ύστερα από σιωπή 12 χρόνων, ο Οδυσσέας Ελύτης έγραψε Το Άξιον Εστί  που  κυκλοφόρησε το 1959. Εν πολλοίς, το συνθετικό αυτό ποίημα αποτέλεσε πνευματικό γεγονός, όχι μόνο εξαιτίας της ποιότητάς του αλλά και εξαιτίας της διαφαινόμενης πρόθεσης του Ελύτη να αναδειχθεί σε  εθνικό ποιητή. Αυτό το ποίημα χάρισε στον δημιουργό του το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979, κάνοντάς τον έτσι τον 2ο Έλληνα που τιμήθηκε με το ανώτερο βραβείο της παγκόσμιας Λογοτεχνίας.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1.     Δέκα χρόνια μετά την έκδοση του έργου, ο ποιητής θα εμπιστευθεί στον Γ. Π. Σαββίδη κάποιες σημειώσεις που εξηγούν το πώς δημιουργήθηκε το «Άξιον Εστί». Να γράψετε ένα σύντομο κατατοπιστικό σημείωμα με τους λόγους δημιουργίας του.

«Όσο κι αν μπορεί να φανεί παράξενο, την αρχική αφορμή να γράψω το ποίημα μου την έδωσε η διαμονή μου στην Ευρώπη τα χρόνια του ’48 με ’51. Ήταν τα φοβερά χρόνια όπου όλα τα δεινά μαζί – πόλεμος, κατοχή, κίνημα, εμφύλιος – δεν είχανε αφήσει πέτρα πάνω στη πέτρα. Θυμάμαι την μέρα που κατέβαινα να μπω στο αεροπλάνο, ένα τσούρμο παιδιά που παίζανε σε ένα ανοιχτό οικόπεδο. Το αυτοκίνητό μας αναγκάστηκε να σταματήσει για μια στιγμή και βάλθηκα να τα παρατηρώ. Ήτανε κυριολεκτικά μες τα κουρέλια. Χλωμά, βρώμικα, σκελετωμένα με γόνατα παραμορφωμένα, με ρουφηγμένα πρόσωπα. Τριγυρίζανε μέσα στις τσουκνίδες του οικοπέδου ανάμεσα σε τρύπιες λεκάνες και σωρούς σκουπιδιών. Αυτή ήταν η τελευταία εικόνα που έπαιρνα από την Ελλάδα. Και αυτή, σκεπτόμουνα, ήταν η μοίρα του Γένους που ακολούθησε το δρόμο της Αρετής και πάλαιψε αιώνες για να υπάρξει. Πριν περάσουν 24 ώρες περιδιάβαζα στο Ουσί της Λωζάννης, στο μικρό δάσος πλάι στη λίμνη. Και ξαφνικά άκουσα καλπασμούς και χαρούμενες φωνές. Ήταν τα Ελβετόπαιδα που έβγαιναν να κάνουν την καθημερινή τους ιππασία. Αυτά που από πέντε γενεές και πλέον, δεν ήξεραν τι θα πει αγώνας, πείνα, θυσία. Ροδοκόκκινα, γελαστά, ντυμένα σαν πριγκηπόπουλα, με συνοδούς που φορούσαν στολές με χρυσά κουμπιά, περάσανε από μπροστά μου και μ’ άφησαν σε μια κατάσταση που ξεπερνούσε την αγανάκτηση.

«Συντριβή μπροστά στην αδικία»

Ήτανε δέος μπροστά στην τρομακτική αντίθεση, συντριβή μπροστά στην τόση αδικία, μια διάθεση να κλάψεις και να προσευχηθείς περισσότερο, παρά να διαμαρτυρηθείς και να φωνάξεις. Ήτανε η δεύτερη φορά στη ζωή μου – η πρώτη ήτανε στην Αλβανία – που έβγαινα από το άτομό μου, και αισθανόμουν όχι απλά και μόνο αλληλέγγυος, αλλά ταυτισμένος κυριολεκτικά με τη φυλή μου. Και το σύμπλεγμα κατωτερότητας που ένιωθα, μεγάλωσε φτάνοντας στο Παρίσι. Δεν είχε περάσει πολύς καιρός από το τέλος του πολέμου και τα πράγματα ήταν ακόμη μουδιασμένα. Όμως τι πλούτος και τι καλοπέραση μπροστά σε μας! Και τι μετρημένα δεινά επιτέλους μπροστά στα ατελείωτα τα δικά μας! Δυσαρεστημένοι ακόμα οι Γάλλοι που δεν μπορούσαν να ‘χουν κάθε μέρα το μπιφτέκι και το φρέσκο τους βούτυρο, δυσανασχετούσανε. Υπάλληλοι, σωφέρ, γκαρσόνια, με κοιτάζανε βλοσυρά και μου λέγανε: εμείς περάσαμε πόλεμο Κύριε! Κι όταν καμιά φορά τολμούσα να ψιθυρίσω ότι ήμουν Ελληνας κι ότι περάσαμε κι εμείς πόλεμο με κοιτάζανε παράξενα: α, κι εσείς έ; Καταλάβαινα ότι ήμασταν αγνοημένοι από παντού και τοποθετημένοι στην άκρη-άκρη ενός χάρτη απίθανου. Το σύμπλεγμα κατωτερότητας και η δεητική διάθεση με κυρίευαν πάλι. Ξυπνημένες μέσα παλαιές ενστικτώδεις διαθέσεις άρχισαν να αναδεύονται και να ξεκαθαρίζουν.

«Διαμαρτυρία για τ’ άδικο»

Η παραμονή μου στην Ευρώπη με έκανε να βλέπω πιο καθαρά το δράμα του τόπου μας. Εκεί αναπηδούσε πιο ανάγλυφο το άδικο που κατάτρεχε τον ποιητή. Σιγά-σιγά αυτά τα δύο ταυτίστηκαν μέσα μου. Το επαναλαμβάνω, μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά έβλεπα καθαρά ότι η μοίρα της Ελλάδας ανάμεσα στα άλλα έθνη ήταν ότι και η μοίρα του ποιητή ανάμεσα στους άλλους ανθρώπους – και βέβαια εννοώ τους ανθρώπους του χρήματος και της εξουσίας. Αυτό ήταν ο πρώτος σπινθήρας, ήταν το πρώτο εύρημα. Και η ανάγκη που ένιωθα για μια δέηση, μου ‘δωσε ένα δεύτερο εύρημα. Να δώσω, δηλαδή, σ’ αυτή τη διαμαρτυρία μου για το άδικο τη μορφή μιας εκκλησιαστικής λειτουργίας. Κι έτσι γεννήθηκε το «Άξιον»

2.      Το άσμα η’ ακολουθεί το «Ανάγνωσμα τέταρτο» με τίτλο «Το οικόπεδο με τις τσουκνίδες». Πώς συμπληρώνεται το πληροφοριακό υλικό του άσματος από το  παρακάτω Ανάγνωσμα;

Μιαν από τις ανήλιαγες μέρες εκείνου του χειμώνα, ένα πρωί Σαββάτου, σωρός αυτοκίνητα και μοτοσυκλέτες εζώσανε το μικρό συνοικισμό του Λευτέρη, με τα τρύπια τενεκεδένια παράθυρα και τ’ αυλάκια των οχετών στο δρόμο. Και φωνές άγριες βγάνοντας, εκατεβήκανε άνθρωποι με χυμένη την όψη στο μολύβι και τα μαλλιά ολόισα ίδιο άχερο. Προστάζοντας να συναχτούν οι άντρες όλοι στο οικόπεδο με τις τσουκνίδες. Και ήταν αρματωμένοι από πάνου ώς κάτου, με τις μπούκες χαμηλά στραμμένες κατά το μπουλούκι. Και μεγάλος φόβος έπιανε τα παιδιά, επειδή τύχαινε, σχεδόν όλα, να κατέχουνε κάποιο μυστικό στην τσέπη ή στην ψυχή τους. Αλλά τρόπος άλλος δεν ήτανε, και χρέος την ανάγκη κάνοντας, λάβανε θέση στη γραμμή, και οι άνθρωποι με το μολύβι στην όψη, το άχερο στα μαλλιά και τα κοντά μαύρα ποδήματα, ξετυλίξανε γύρω τους το συρματόπλεγμα. Και κόψανε στα δύο τα σύγνεφα, όσο που το χιονόνερο άρχισε να πέφτει, και τα σαγόνια με κόπο κρατούσανε τα δόντια στη θέση τους, μήπως τους φύγουν ή σπάσουνε.

Τότε, από τ’ άλλο μέρος φάνηκε αργά βαδίζοντας να ’ρχεται Αυτός με το Σβησμένο Πρόσωπο, που σήκωνε το δάχτυλο κι οι ώρες ανατρίχιαζαν στο μεγάλο ρολόι των αγγέλων. Και σε όποιον λάχαινε να σταθεί μπροστά, ευθύς οι άλλοι τον αρπάζανε από τα μαλλιά και τον εσούρνανε χάμου πατώντας τον. Ώσπου έφτασε κάποτε η στιγμή να σταθεί και μπροστά στο Λευτέρη. Αλλά κείνος δε σάλεψε. Σήκωσε μόνο αργά τα μάτια του και τα πήγε μεμιάς τόσο μακριά —μακριά μέσα στο μέλλον του— που ο άλλος ένιωσε το σκούντημα κι έγειρε πίσω με κίντυνο να πέσει. Και σκυλιάζοντας, έκανε ν’ ανασηκώσει το μαύρο του πανί, ναν του φτύσει κατάμουτρα. Μα πάλι ο Λευτέρης δε σάλεψε.

Πάνω σε κείνη τη στιγμή, ο Μεγάλος Ξένος, αυτός που ακολουθούσε με τα τρία σειρήτια στο γιακά, στηρίζοντας στη μέση τα χέρια του, κάγχασε: ορίστε, είπε, ορίστε οι άνθρωποι που θέλουνε, λέει, ν’ αλλάξουνε την πορεία του κόσμου! Και μη γνωρίζοντας ότι έλεγε την αλήθεια ο δυστυχής, καταπρόσωπο τρεις φορές του κατάφερε το μαστίγιο. Αλλά τρίτη φορά ο Λευτέρης δε σάλεψε. Τότε, τυφλός από τη λίγη πέραση που ’χε η δύναμη στα χέρια του, ο άλλος, μη γνωρίζοντας τί πράττει, τράβηξε το περίστροφο και του το βρόντηξε σύρριζα στο δεξί του αυτί.

Και πολύ τρομάξανε τα παιδιά, και οι άνθρωποι με το μολύβι στην όψη και το άχερο στα μαλλιά και τα κοντά μαύρα ποδήματα, κέρωσαν. Επειδή πήγανε κι ήρθανε γύρω τα χαμόσπιτα, και σε πολλές μεριές το πισσόχαρτο έπεσε και φανήκανε μακριά, πίσω απ' τον ήλιο, οι γυναίκες να κλαίνε γονατιστές, πάνω σ’ ένα έρμο οικόπεδο, γεμάτο τσουκνίδες και μαύρα πηχτά αίματα. Ενώ σήμαινε δώδεκα ακριβώς το μεγάλο ρολόι των αγγέλων.

3.      Να συγκρίνετε θεματικά και τεχνικά το Αξιον Εστί με το εγκώμιο «Αι γενεαί πάσαι». Ακούστε (https://www.youtube.com/watch?v=9o3K9yegLVM) ένα απόσπασμα από την παράσταση «Από το Πάθος στην Ανάσταση» που παρουσιάστηκε στις 20 Απριλίου 2005 στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Συμμετείχαν μαζί με τη Γλυκερία το Συγκρότημα Παραδοσιακής Μουσικής και η Συμφωνική Ορχήστρα Δήμου

Αι γενεαί πάσαι, ύμνον τη Ταφή Σου, προσφέρουσι Χριστέ μου.
Καθελών του ξύλου, ο Αριμαθείας, εν τάφω Σε κηδεύει.
Μυροφόροι ήλθον, μύρα σοι, Χριστέ μου, κομίζουσαι προφρόνως.
Δεύρο πάσα κτίσις, ύμνους εξοδίους, προσοίωμεν τω Κτίστη.
Ούς έθρεψε το μάννα, εκίνησαν την πτέρναν, κατά του ευεργέτου.
Ιωσήφ κηδεύει, συν τω Νικοδήμω, νεκροπρεπώς τον Κτίστην.

Ω γλυκύ μου έαρ, γλυκύτατόν μου Τέκνον, πού έδυ σου το κάλλος;
Υιέ Θεού παντάναξ, Θεέ μου πλαστουργέ μου, πώς πάθος κατεδέξω;
Έρραναν τον τάφον αι Μυροφόροι μύρα, λίαν πρωί ελθούσαι.
Ω Τριάς Θεέ μου, Πατήρ Υιός και Πνεύμα, ελέησον τον κόσμον.
Ιδείν την του Υιού σου, Ανάστασιν, Παρθένε, αξίωσον σους δούλους.

4.      Ο Ελύτης στο Άξιον εστί μιλάει συχνά ως εθνικός ποιητής (ή ποιητής-προφήτης, όπως τον χαρακτήρισαν πολλοί). Να τεκμηριώσετε την παραπάνω άποψη με στίχους και εκφράσεις του ποιήματος.

5.      Ποιο είναι το γενικότερο κλίμα της κατοχής που δίνουν οι στροφές 2, 3, 4 και πώς εκφράζεται;

6.      Να χρωματίσετε με κίτρινο τους υπερρεαλιστικούς στίχους, με πράσινο τους στίχους με προφητικό τόνο, με κόκκινο το κλίμα της Κατοχής και με μπλε τους στίχους/φράσεις που παραπέμπουν σε εκκλησιαστικά κείμενα

ΓΥΡΙΣΑ τα μάτια	*	δάκρυα γιομάτα
κατά το παραθύρι
Και κοιτώντας έξω	*	καταχιονισμένα
τα δέντρα των κοιλάδων
Αδελφοί μου, είπα	*	ως κι αυτά μια μέρα
κι αυτά θα τ' ατιμάσουν
Προσωπιδοφόροι	*	μες στον άλλο αιώνα τις θηλιές
ετοιμάζουν
Δάγκωσα τη μέρα	*	και δεν έσταξε ούτε
σταγόνα πράσινο αίμα
Φώναξα στις πύλες	*	κι η φωνή μου πήρε
τη θλίψη των φονιάδων
Μες στης γης το κέντρο	*	φάνηκε ο πυρήνας*
που όλο σκοτεινιάζει
Κι η αχτίδα του ήλιου	*	γίνηκεν, ιδέστε
ο μίτος* του Θανάτου!*
Ω πικρές γυναίκες	*	με το μαύρο ρούχο
παρθένες και μητέρες
Που σιμά στη βρύση	*	δίνατε να πιούνε
στ' αηδόνια των αγγέλων
Έλαχε να δώσει	*	και σε σας ο Χάρος
τη φούχτα του γεμάτη
Μέσ' απ' τα πηγάδια	*	τις κραυγές τραβάτε
αδικοσκοτωμένων
Τόσο δεν αγγίζουν	*	η φωτιά με το άχτι
που πένεται* ο λαός μου
Του Θεού το στάρι	*	στα ψηλά καμιόνια
το φόρτωσαν και πάει
Μες την έρμη κι άδεια	*	πολιτεία μένει
το χέρι που μονάχα
Με μπογιά θα γράψει	*	στους μεγάλους τοίχους
ΨΩΜΙ ΚΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Φύσηξεν η νύχτα	*	σβήσανε τα σπίτια
κι είναι αργά στην ψυχή μου
Δεν ακούει κανένας	*	όπου κι αν χτυπήσω
η μνήμη με σκοτώνει
Αδελφοί μου, λέει	*	μαύρες ώρες φτάνουν
ο καιρός θα δείξει
Των ανθρώπων έχουν	*	οι χαρές μιάνει
τα σπλάχνα των τεράτων
Γύρισα τα μάτια	*	δάκρυα γιομάτα
κατά το παραθύρι
Φώναξα στις πύλες	*	κι η φωνή μου πήρε
τη θλίψη των φονιάδων
Μες στης γης το κέντρο	*	φάνηκε ο πυρήνας
που όλο σκοτεινιάζει
Κι η αχτίδα του ήλιου	*	γίνηκεν, ιδέστε
ο μίτος του Θανάτου!

7.      Ποια στοιχεία κατατάσσουν, κατά τη γνώμη σας, το ποίημα στην ενότητα του «Άξιον Εστί», τα «Πάθη»; Να συνθέσετε τα στοιχεία αυτά σε μια παράγραφο, παρουσιάζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τα πάθη των Ελλήνων στην Κατοχή.

8.      Να κατατάξετε τα κυριότερα ρήματα του άσματος σε δύο στήλες ( ενεστώτα και αορίστου) . Να εξετάσετε αν η εναλλαγή αυτή των χρόνων υπακούει σε κάποια «λογική».

9.      Το ποίημα κλείνει με επιλεγμένους στίχους των δύο πρώτων στροφών: Τι πετυχαίνει μ αυτό ο ποιητής;

10.    Πως παρουσιάζονται οι γυναικείες μορφές στο ποίημα;

11.   Στο άσμα εκτός από το μαύρο ο ποιητής χρησιμοποιεί και άλλα χρώματα. Να επισημάνετε  και να αναλύσετε τη λειτουργία τους.

12.    Είναι αισιόδοξο ή απαισιόδοξο το άσμα ; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

13.   Να αναλύσετε σε ένα μικρό δοκίμιο το ρόλο των συνθημάτων στη ζωή ενός λαού, καθώς και τις ανάγκες που εκφράζουν σε κάθε εποχή ( πχ  ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ, ΨΩΜΙ, ΠΑΙΔΕΙΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ) .

14.    Αφού περιηγηθείτε στις παρακάτω ιστοσελίδες, να απαντήσετε στα ερωτήματα που ακολουθούν :

•        Ανεπίσημος ιστότοπος  του Οδυσσέα Ελύτη

•        Παλαιά Διαθήκη -Μυριόβιβλος

•         Μνήμη του Οδυσσέα Ελύτη - Πατάρι λογοτεχνών 

•        https://www.youtube.com/watch?v=t92wA9xP0rc

Α.. Ποια είναι η δομή ολόκληρης της ποιητικής σύνθεσης  «Άξιον εστί»;

Β..Σε ποιες ενότητες χωρίζεται το έργο, ποιος είναι ο τίτλος της κάθε μιας και σε τι είδους κείμενα παραπέμπουν τόσο οι τίτλοι των επιμέρους ενοτήτων όσο και ο τίτλος ολόκληρου του έργου;

                                  Γ. Γιατί ο ποιητής επέλεξε να δώσει αυτή τη μορφή στο έργο του;

Δ. Αποδώστε πολύ περιληπτικά τον νοηματικό πυρήνα κάθε ενότητας.

15.   Εντοπίστε παραδοσιακά και μοντέρνα στοιχεία στο  άσμα η΄ του «Άξιον εστί».

16.   Οπτικοποιήστε  το ποίημα, δημιουργώντας  μια παρουσίαση power point με φωτογραφίες της εποχής. Κάτω από κάθε φωτογραφία γράψτε ως λεζάντα ένα στίχο του ποιήματος.

Γερμανική κατοχή της Ελλάδας - Βικιπαίδεια

Γερμανική κατοχή

http://www.ime.gr/chronos/14/gr/1940_1945/occupation/index.html

Κώστας Μπαλάφας – Λευκώματα

http://www.costasbalafas.gr/index.php?view=category&catid=1&page=1&catpage=5&option=com_joomgallery&Itemid=4#category

17.    Επισκεφτείτε τις παρακάτω ιστοσελίδες:

 "Η τρελή ροδιά" του Οδυσσέα Ελύτη – Κ.Ν.Λ. Β΄Λυκείου - ψηφιακό σχολείο 

 Μνήμη του Οδυσσέα Ελύτη - Πατάρι λογοτεχνών

Μελετήστε το ποίημα « Η τρελή ροδιά» από τη συλλογή του Ελύτη "Η θητεία του καλοκαιριού". Η συλλογή αυτή ανήκει σε μια γενικότερη ποιητική συλλογή με τίτλο "Προσανατολισμοί", που εκδόθηκε το 1940. 

Συγκρίνετε το ποίημα «Η τρελή ροδιά»  με το  άσμα η΄ του «Άξιον εστί». Ποιες διαφορές διαπιστώνετε ως προς το ύφος και τα συναισθήματα που εκφράζονται;

Συνθέστε ένα κείμενο στο οποίο θα καταγράφετε και θα ερμηνεύετε αυτές τις διαφορές αφού πρώτα μελετήσετε τις ποιητικές περιόδους του έργου του Ελύτη (βλ. βιογρ σχολ. Βιβλ. 264) και το παρακάτω συμπληρωματικό υλικό

Οι τρεις εποχές του έργου του ποιητή ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ είναι οι εξής: 1) «ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΚΡΑΤΙΑ» για τα πρώτα έργα του με έντονες τις επιδράσεις του Υπερρεαλισμού, 2) «ΕΠΙΚΗ ΕΛΛΗΝΟΛΑΤΡΕΙΑ» μετά τη στράτευσή του στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, στο Αλβανικό Μέτωπο και 3)«ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΗ ΕΜΜΟΝΗ» μετά την έκδοση του «ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ» και τη βράβευσή του.

18.   ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: Θεματικές ομοιότητες με «Άξιον Εστί»

Σινόπουλος Tάκης, Ελπήνωρ

Ελπήνωρ, πώς ήλθες…

ΟΜΗΡΟΣ

Tοπίο θανάτου. H πετρωμένη θάλασσα τα μαύρα κυπαρίσσια
το χαμηλό ακρογιάλι ρημαγμένο από τ' αλάτι και το φως
τα κούφια βράχια ο αδυσώπητος ήλιος απάνω
και μήτε κύλισμα νερού μήτε πουλιού φτερούγα
μονάχα απέραντη αρυτίδωτη πηχτή σιγή.

ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ «ΕΣΥ»

Η ΜΑΡΙΝΑ ΤΩΝ ΒΡΑΧΩΝ , ΕΛΥΤΗΣ

1.      Βασικά χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη είναι η εφηβική αισιοδοξία και η βαθιά αίσθηση της ζωής . Μπορείτε να τα εντοπίσετε στο συγκεκριµένο ποίηµα;

2.       Το ποίηµα ανήκει στη συλλογή “Προσανατολισµοί” που δηµοσιεύτηκε το 1940 και είναι επηρεασµένο από τον υπερρεαλισµό. Ποια χαρακτηριστικά υπερρεαλιστικής τεχνοτροπίας εντοπίζετε στο κείµενο και σε ποιους στίχους ;

3.      Το ποίηµα αποτελείται από 6 άνισες ενότητες που κυµαίνονται χρονικά ανάµεσα στο παρόν και το παρελθόν. Σε ποια σηµεία γίνεται φανερή αυτή η χρονική διάκριση;

4.       Ποιο τοπίο αναδύεται µέσα από τους στίχους του ποιήµατος; Ποιες λέξεις ή φράσεις το προβάλλουν ιδιαίτερα;

5.      Τι δηλώνει, κατά τη γνώµη σας, η επανάληψη “µα πού γύριζες” (στ. 1, 11, 20); Πώς φαντάζεστε εσείς την περιπλάνηση της έφηβης Μαρίνας;

6.      Ποια είναι τα βασικά µοτίβα που επαναλαµβάνονται στο ποίηµα και ποιος ο ρόλος τους στη δοµή του;

7.       Πώς περιγράφεται το «Εσύ» στο ποίηµα;

8.      Ο ποιητής εµφανίζεται στο ποίηµα να παραινεί την έφηβη Μαρίνα. Τι την συµβουλεύει;

9.      Το τέλος της περιπλάνησης δηλώνεται στο στίχο 37 (“στυλωµένη στους βράχους δίχως χτες και αύριο”). Πώς περιγράφει ο ποιητής το “αµετάκλητο”, που συντελείται µε την ενηλικίωση του ανθρώπου;

10.   Η τελευταία ενότητα του ποιήµατος (στ. 27-39) έχει έναν τόνο παραινετικό και προειδοποιητικό µαζί. Τι επιδιώκει να διδάξει τη Μαρίνα ο ποιητής και σχετικά µε τι την προειδοποιεί;

11.   Ποιο είναι το αίνιγµα που αποχαιρετά η Μαρίνα;

12.   Ο τίτλος του ποιήματος αντιστοιχεί στην εικόνα που δίνει η τελευταία ενότητα;

13.   Ο Γιάννης Μαρκόπουλος έχει μελοποιήσει το έργο του Οδ. Ελύτη «Ήλιος ο Πρώτος.» Εμπνευστείτε από τις εικόνες που βλέπετε στην οπτικοποίηση του ποιήματος( https://www.youtube.com/watch?v=cNcN-WY0tr8) Κάτω στης μαργαρίτας τ'αλωνάκι (Στίχοι: Οδυσσέας Ελύτης Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος Eκτέλεση: Μαρίζα Κωχ) και προσπαθήστε να φτιάξετε κάτι ανάλογο για το ποίημα «Η Μαρίνα των βράχων», φροντίζοντας να δίνεται έμφαση σε εικόνες εφηβικής ανεμελιάς.

14.   Σύγκριση περιεχομένου και μορφής

Τάκη Σινόπουλου, [Δος μου την τρικυμία…]

Δος μου την τρικυμία στα χείλη σου,

τον ήλιο του μεσημεριού στο καυτερό σου δέρμα.

Πονάω τον πόνο σου, γίνομαι ο πόνος σου.

Βασανισμένη των αστερισμών,

πώς να σου ειπώ για την αγάπη.

Τα λόγια φεύγοντας χάνουν τον ήχο τους.

Δος μου την τρικυμία στο στήθος σου

κι άκουσε τον αντίλαλο στα σπλάχνα μου.

Μες στο μισόφωτο, μέσα στη σκοτεινιά της κάμαρας

σ’ αιχμαλωτίζει η κούραση. Κι’ εγώ είμαι αυτό το πρόσωπο

που συλλογίζεται και δεν κοιμάται,

που δεν κουράζεται κι ολοένα σε κοιτάζει.

[πηγή: Τάκης Σινόπουλος, Ποιήματα για την Άννα, επιμ. Μανόλης Σαββίδης, Ερμής, Αθήνα 1999, σ. 24]

15.   Το ποίημα του Dino Gampana “Dona Genovere” (Μτφρ Στρ. Πασχάλης) περιγράφει μια αντίστοιχη Μαρίνα των βράχων. Παρατηρήστε τα κοινά στοιχεία στην περιγραφή και τη διάθεση του ποιητικού υποκειμένου για να διαπιστώσετε πόσο η ποίηση της εποχής κινείται σε ίδιες κατευθύνσεις και πόσο επηρεάζεται ο ποιητής από τους ομοτέχνους του.

Φορούσες ένα κλωναράκι θαλασσόχορτο

Στα μαλλιά σου, κι οσμή ανέμου

Που ήρθε από μακριά φτάνοντας με πάθος

Γέμιζε το μπρούτζινο σώμα σου:

-Ω! Θεϊκή

Απλότητα της λυγερής μορφής σου-

Ούτε έρωτας ούτε σπασμός, ξωτικό,

Σκιά της ανάγκης που πλανάται

Γαλήνια και αμετάβλητη μεσ’ απ΄την ψυχή

Σπάζοντάς την από χαρά, σε γαλήνιο μαγικό άσμα

Για να την ταξιδέψει μακριά ο Σιρόκος

Μεσ’ απ’ τ’ άπειρο.

Πόσο μικρός είν’ ο κόσμος κι ανάλαφρος στα χέρια σου!

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ-ΠΑΡΝΑΣΣΙΣΜΟΣ

         ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Από την παραδοσιακή στη μοντέρνα ποίηση

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Παρνασσισμός

        

        

Από το βιβλίο Κ.Ν.Λ. Α΄ Λυκείου μελετάμε τα ποιήματα:

Κ. Παλαμάς: «[Πατρίδες! αέρας, γη…]» (σ. 421)

Ι. Γρυπάρης: «Εστιάδες» (σ. 456)

Α. Σικελιανός: «Δείπνος» (σ. 467)

Κοινές ερωτήσεις

1.     Να αναγνωρίσετε χαρακτηριστικά της  παραδοσιακής ή μοντέρνας ποίησης στα ποιήματα.

2.     Να εντοπίσετε γνωρίσματα του λογοτεχνικού ρεύματος του παρνασσισμού στα ποιήματα (να γίνει αναφορά σε συγκεκριμένους στίχους). Σε ποια σημεία υπάρχει διαφοροποίηση του ελληνικού από τον γαλλικό παρνασσισμό;

3.     Να εντοπίσετε και να καταγράψετε τις λέξεις ή τις φράσεις που νομίζετε ότι λειτουργούν ως σύμβολα

       στα  ποιήματα και να εξηγήσετε τη λειτουργία τους.

4.     Να επισημάνετε εκφραστικά μέσα και εκφραστικούς τρόπους (μεταφορές, παρομοιώσεις, εικόνες,

       στοιχεία που αφορούν στη γλώσσα, όπως λόγιες, λαϊκές, ιδιωματικές ή αντιλυρικές λέξεις κ.λ.π.) και να

 σχολιάσετε τη λειτουργία τους.

5.     Να σχολιάσετε σύντομα τα βασικά θέματα των ποιημάτων και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας με  

αντίστοιχες παραπομπές.

Ατομικές εργασίες

1.     Ποιο φιλοσοφικό προβληματισμό εκφράζει ο Παλαμάς στο συγκεκριμένο ποίημα σχετικά με τη ζωή, τη φύση και την ύπαρξη του ανθρώπου;

2.       Να βρείτε πληροφορίες για τις Εστιάδες Παρθένες ως μυθολογικά πρόσωπα στην Αρχαία Ρώμη. Πώς αξιοποιεί ο ποιητής αυτή τη μυθική παράδοση; Τι συμβολίζουν, τελικά, οι Εστιάδες;

3.     Με βάση τον πίνακα «Ο όρκος  των Ορατίων» του Ζαν Λουί Νταβίντ και το ποίημα του Γρυπάρη, να αναφερθείτε στις επιρροές που άσκησε η ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα στο κίνημα του Παρνασσισμού τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη ζωγραφική.

4.     ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ και ο ρόλος τους στη σημερινή κοινωνία (άρθρο του Μ. Πλωρίτη)

«Ο αληθινός πνευματικός άνθρωπος όχι μόνο στοχάζεται για τον εαυτό του και τους άλλους μα και δρα για τους άλλους». Πνευματικός άνθρωπος, που πιστεύει πως είναι «επαρκής καθ’ εαυτόν», είναι στείρος εγωιστής και άγονος ομφαλοσκόπος. Ο αληθινός πνευματικός άνθρωπος όχι μόνο στοχάζεται για τον εαυτό του και τους άλλους, μα και κάτι περισσότερο: δρα για τους άλλους. Όσο σοφός, όσο «ευλογημένος» κι αν είναι, άμα παραμένει αδρανής, καταντά άχρηστος.  Και το χρέος αυτό του πνευματικού ανθρώπου γίνεται πολλαπλάσιο σε ώρες κρίσης – κρίσης ιδεών, αρχών, θεσμών, δικαιωμάτων. Τότε, προπάντων, έχει καθήκον ο πνευματικός άνθρωπος να δράσει, να μιλήσει, ν’ αγωνιστεί, για να υπερασπίσει τα «παλλάδια» τα δικά του και της κοινωνίας, για να φωτίσει τους αφώτιστους να νικήσει τους νωθρούς, να γαλβανίσει τους ενθουσιώδεις, να ξεσκεπάσει τους καπήλους, να καταγγείλει τους επιτήδειους. Τότε, όταν απειλείται η ελεύθερη σκέψη, ο ελεύθερος λόγος, δηλαδή, η ίδια η υπόσταση του πνευματικού και κάθε ανθρώπου, θα δείξει ο πνευματικός άνθρωπος αν «τηρεί» πραγματικά την «πίστη» που επαγγέλλεται. Σωπαίνοντας από αυταρέσκεια, δειλία ή καιροσκοπία, όχι μόνο προδίνεται αλλά και προδίνει. «Αδικεί πολλάκις ου μόνον ο ποιών τι, αλλά και ο μη ποιών», λέει ο Μάρκος Αυρήλιος. Και ο πνευματικός άνθρωπος που σωπαίνει στις κρίσιμες ώρες αδικεί όχι μόνο τους άλλους μα, σε τελευταία ανάλυση, και τον ίδιον τον εαυτό του. Γιατί, κλείνοντας τα μάτια του στο εξανδραποδισμό των γύρω του, θα τ’ ανοίξει μια μέρα και θα δει πως έχει γίνει ανδράποδο και ο ίδιος.    Σε τέτοιες ώρες κρίσης δείχνει ο πνευματικός άνθρωπος αν είναι οδηγός ή οδηγούμενος, «όρθιος ή ορθούμενος», αν στέκεται όρθιος μόνος του ή τον στήνουν όρθιο οι άλλοι. Αλλά πνευματικός άνθρωπος που δέχεται το ρόλο του ουραγού της αγέλης, που παραδέχεται να «πειθαρχεί» σε κατάσταση ανδρείκελου, που απαρνιέται το σπουδαιότερο κι ευγενικότερο μέρος της αποστολής του, παύει να είναι πνευματικός ηγέτης [...]. Μ. Πλωρίτης.

          --Ποιους θεωρείτε εσείς πνευματικούς ανθρώπους; Τους ταυτίζετε με τους διανοουμένους;

         ---Υπάρχουν στην εποχή μας; Ακούγεται η φωνή τους; Ποιος είναι ο ρόλος τους στις παρούσες συνθήκες;

---Να απευθύνετε  μία γραπτή επιστολή  στην πνευματικούς ανθρώπους του τόπου μας, τονίζοντας τις      ευθύνες και τις υποχρεώσεις τους απέναντι στο κοινωνικό σώμα.

5.     Στο ποίημα του Ι. Γρυπάρη ποιο θαύμα περιμένει ο ποιητής και τι ελπίζει απ’ αυτό;

6.     Στο ποίημα του Α. Σικελιανού α) ποια συναισθηματική κατάσταση κυριαρχεί στην πρώτη και ποια στη δεύτερη στροφή; β) σε ποιους στίχους υποδηλώνεται η βαθύτερη επικοινωνία του ανθρώπου με τη φύση και με ποια εικόνα;

7.     Να βρεθούν οι ορισμοί των λέξεων: διασκελισμός, ρυθμός, αφού συμβουλευθείτε τη διεύθυνση του λεξικού λογοτεχνικών όρων: http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A111/683/4522,20474/

Και τον όρο: λυρικά στοιχεία  από τη διεύθυνση : http://fotodendro.blogspot.gr/2012/11/v-behaviorurldefaultvmlo.html

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Π  ΑΡΝΑΣΣΙΣΜΟΥ

 Ο παρνασσισμός αντιδρώντας στη θεματική του ξεπεσμένου ρομαντισμού αλλά και στο ατημέλητο ύφος και στους υπερβολικούς αισθηματισμούς του, αναζήτησε την έμπνευσή του στην κλασική παράδοση, κυρίως στον αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό.

Νέα Αθηναϊκή Σχολή (γενιά του 1880)

Λογοτεχνικό κίνημα που εμφανίζεται στη Γαλλία στα μέσα του 19ου αι. ως στο Ρομαντισμό.

• Δίνει μεγάλη σημασία στην ακρίβεια της έκφρασης και στη λεπτομέρεια
• Καλλιεργεί ποίηση απρόσωπη και αντικειμενική,
• Υιοθετεί απόλυτα ισορροπημένο και ψυχρό ποιητικό τόνο (ποίηση χωρίς αληθινή ζωή, χωρίς ανθρώπινη παρουσία, χωρίς συναίσθημα)
• Επιδιώκει την απουσία κάθε συναισθήματος, πάθους, έντασης. Οι Έλληνες παρνασσιακοί διατήρησαν αρκετά το συναίσθημα στην ποίησή τους κυρίως όσον αφορά κάποια υποκειμενική στάση απέναντι στα θέματά τους.
• Επιδιώκει να εκφράσει την ηρεμία, τη γαλήνη , την απάθεια. Οι Έλληνες παρνασσιακοί δεν έφτασαν ποτέ στην τέλεια απάθεια.
• Υιοθετεί την πλαστικότητα και την αρμονία της κλασικής τέχνης
• Ενδιαφέρεται υπερβολικά για τη μορφή
• Σέβεται τους ρυθμικούς, μετρικούς και στιχουργικούς κανόνες
• Επεξεργασία του στίχου
• Ομοιοκαταληξία
• Θέματα: μυθολογία, ιστορία, χαμένοι πολιτισμοί της αρχαιότητας (ελληνικός και ινδικός πολιτισμός ) και απεικονίζουν εξωτικά τοπία, ζώα, έργα τέχνης κτλ
• Δημοτική γλώσσα (γενιά του δημοτικισμού)
• Απλότητα στην έκφραση, καθημερινότητα, θέρμη της καθημερινής ομιλίας
• Η επιθυμία τους για συμμετρία και μορφική τελειότητα τους έστρεψε σε ποιήματα σταθερής μορφής πχ σονέτα, μπαλάντες κτλ

Έλληνες ποιητές που έγραψαν κυρίως παρνασσιακά ποιήματα:

Κωστής Παλαμάς, Ιωάννης Γρυπάρης, Γεώργιος Δροσίνης, Αριστομένης Προβελέγγιος, Λορέντζος Μαβίλης, Άγγελος Σικελιανός, Κώστας Βάρναλης (μεταγενέστεροι), ...

YU

Σονέτο (ή δεκατετράστιχο)

Είναι ποίημα σταθερής μορφής και συνήθως λυρικού περιεχομένου. Η ονομασία «σονέτο» προέρχεται από την ιταλική γλώσσα: sonetto = σύντομος, μικρός ήχος∙ μικρό σύντομο τραγούδι, τραγουδάκι (στα λατινικά sonus = ήχος). Η ελληνική ονομασία «δεκατετράστιχο» είναι περισσότερο εύστοχη: στηρίζεται σ’ ένα εξωτερικό γνώρισμα, που είναι ο σταθερός αριθμός στίχων.

Το σονέτο στην κλασική καταρχήν μορφή του, παρουσιάζει τα ακόλουθα εξωτερικά χαρακτηριστικά:

α) είναι ποίημα ολιγόστιχο∙ αποτελείται από δεκατέσσερις στίχους, που κατανέμονται σε τέσσερις στροφές

β) οι δύο πρώτες στροφές είναι τετράστιχες, ενώ οι δύο τελευταίες τρίστιχες∙ έχουμε δηλαδή το σχήμα: 4 – 4 – 3 – 3

γ) το μέτρο είναι κανονικά ιαμβικό και οι στίχοι ενδεκασύλλαβοι

δ) στις δύο πρώτες τετράστιχες στροφές, η πιο συνηθισμένη μορφή ομοιοκαταληξίας είναι η σταυρωτή (α ββ α)

ε) στις δύο τελευταίες τρίστιχες στροφές η ομοιοκαταληξία μπορεί να παρουσιάζει ποικίλους συνδυασμούς και τύπους. Πάντως, ένας τουλάχιστον στίχος της μιας στροφής πρέπει να ομοιοκαταληκτεί με έναν της άλλης.

Έκθεση Γ-ΘΕΜΑ Δ

  Πολιτικά Διδάγματα από τη νέα Κρίση

Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης
Το Βήμα, 29/03/2020

Κάποια στιγμή θα τελειώσει ο εφιάλτης αυτός. Αν και δεν πρόκειται να επιστρέψουμε στην “προτέρα κατάσταση”. Ο κόσμος θα είναι – πρέπει να είναι – διαφορετικός. Πόσο διαφορετικός θα το δούμε (όσοι επιβιώσουμε). Η πανδημία θα πρέπει να αποτελέσει τομή. Τα μαθήματα πολιτικής που θα πρέπει να αντλήσουμε είναι ήδη ορατά. Συνοψίζω μερικά. Η πανδημία λοιπόν φωτίζει, αναδεικνύει την ανάγκη για:

Πρώτον, Συνεργασία: βαθύτερη παγκόσμια, πολυμερή, θεσμική συνεργασία, τη συνεργασία που επιχείρησαν να υπονομεύσουν οι κάθε είδους λαϊκιστές […]. Οι παγκόσμιες απειλές όπως μια πανδημία χρειάζονται παγκόσμιες απαντήσεις που μόνο μέσα από τη συντονισμένη δράση και συνεργασία μπορούν να προκύψουν. Τα εθνικά μέτρα είναι αναπόφευκτα αλλά οι λύσεις σε παγκόσμια κλίμακα συνιστούν την απάντηση. Η συντονισμένη δράση είναι η επιλογή.

Δεύτερον, Ηγεσία: Για να υπάρξει παγκόσμια πολυμερής συνεργασία θα πρέπει να υπάρχει ως προϋπόθεση παγκόσμια ηγεσία. Που σήμερα δεν φαίνεται να υπάρχει. […] Η παγκοσμιοποίηση χρειάζεται θεσμική και κανονιστική εμπλαισίωση και την ανάλογη πολιτική ηγεσία. Διαφορετικά μαζί με τα θετικά της παράγει και εξόχως ζημιογόνες συνέπειες.

Τρίτον, ενίσχυση ΕΕ: Για μια ακόμη φορά η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) δείχνει σε στιγμές κρίσης την αναγκαιότητά της αλλά και τα ελλείμματα της. Προσφέρει μια αίσθηση θεσμικής ηγεσίας στον Ευρωπαϊκό χώρο. Προσπαθεί να ενορχηστρώσει και να συντονίσει δράσεις για να μην επικρατήσει το απόλυτο χάος στον Ευρωπαϊκό χώρο. Προσπαθεί να στηρίξει τα κράτη μέλη της υλοποιώντας έστω περιορισμένες μορφές αλληλεγγύης προκειμένου να αντιμετωπισθεί η πανδημία αυτή καθ εαυτή αλλά και οι πολλαπλές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειές της (οικονομική ύφεση, κλπ.). Ωστόσο η Ένωση διαθέτει περιορισμένες αρμοδιότητες τόσο στον τομέα δημόσιας υγείας (άρθ. 168 Συνθήκης Λισσαβώνας) όσο και σ αυτόν της διαχείρισης κρίσεων (crisismanagement). Είναι επομένως σημαντικό η πανδημία να λειτουργήσει ως ευκαιρία για την ενίσχυση, μεταξύ άλλων, των αρμοδιοτήτων και του ρόλου της .

Τέταρτον, ενίσχυση κοινωνικού κράτους: Η πανδημία και η αντιμετώπισή της διέλυσαν και τις τελευταίες αμφισβητήσεις που μπορεί να υπήρχαν για τον ευεργετικό ρόλο του κράτους και ειδικότερα του κοινωνικού κράτους πρόνοιας ιδιαίτερα στον τομέα της υγείας. Δεν μιλάμε για κρατισμό. Μιλάμε για το κράτος και το ρυθμιστικό του ρόλο καθώς και το ρόλο της παροχής των βασικών κοινωνικών υπηρεσιών πρώτα απ όλα στο πεδίο της υγείας (αλλά και παιδείας, περιβάλλοντος, κλπ.). Είναι αδύνατο να σκεφθεί κάποιος το πώς θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί η κρίση του κορωνοϊού χωρίς τις ρυθμίσεις του κράτους και χωρίς το Εθνικό Σύστημα Υγείας – ΕΣΥ. […]

Πέμπτον, ενίσχυση έρευνας: Καθίσταται προφανές ότι θα πρέπει να ενισχυθεί αποφασιστικά η έρευνα πρωτίστως στον τομέα της υγείας με δραστική αύξηση των χρηματοδοτήσεων. Εάν όπως έχει γραφτεί, υπάρχουν ούτε λίγο ούτε πολύ 9.000 ανίατες ασθένειες σήμερα (από τον καρκίνο, κλπ.), είναι σαφές στο πού θα πρέπει να διοχετεύσουμε οικονομικούς πόρους κατά προτεραιότητα.

Έκτον, αναδιάταξη προτεραιοτήτων: Η πανδημία επιβάλλει τη ριζική αναδιάταξη των προτεραιοτήτων πολιτικής (policypriorities) που έχουμε διαμορφώσει στη σύγχρονη πραγματικότητα με στρεβλό τρόπο. Να σταθμίσουμε προσεκτικότερα τι είναι αυτό που απειλεί εντονότερα την ανθρώπινη ζωή/ ύπαρξη. Τι συνιστά τελικώς ασφάλεια σε μια διευρυμένη εννοιολόγηση και να επενδύσουμε ανάλογα εκεί.

Έβδομον, σεβασμός στην οικολογική ισορροπία: Σύμφωνα με μια θεωρία, ο ιός προήλθε από τις νυχτερίδες στην επαρχία Χουμπέι της Κίνας μετά από μια τρομακτική ανατροπή της εύθραυστης οικολογικής ισορροπίας στην περιοχή που προέκυψε ως αποτέλεσμα της κατασκευής ενός τεράστιου φράγματος (βλέπε και το ενδιαφέρον άρθρο του Αντ. Καρακούση “Το τρομαγμένο πέταγμα των νυχτερίδων”, ΤΑ ΝΕΑ, 12/3). Η ανατροπή αυτή με καταστροφή και των δασών “τρόμαξε” τις νυχτερίδες που κατέφευγαν εκεί με αποτέλεσμα να εξαπλωθεί ο ιός. Το δίδαγμα σαφές: ο σεβασμός της οικολογικής ισορροπίας είναι αναγκαίος. Διαφορετικά η φύση εκδικείται. […]

Όγδοον, ατομική ευθύνη: Η πανδημία διδάσκει ειδικά στην Ελλάδα την ανάγκη ενδυνάμωσης της ατομικής ευθύνης που είναι τελικά ευθύνη απέναντι στο κοινωνικό σύνολο (έστω κι αν ο ιός λειτουργεί… αντικοινωνικά, απομονώνει τον έναν από τον άλλο – socialdistancing). […]

_________________________
Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην Πρεσβευτής – Σύμβουλος του ΥΠΕΞ.

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

Σε ένα άρθρο (350 λέξεων) που θα δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας να αναπτύξετε τις προτάσεις σας για ένα από τα πολιτικά διδάγματα που σημειώνει το κείμενο αναφοράς: α)παγκόσμια συνεργασία β) ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης γ)κοινωνικό κράτος δ)επιστημονική έρευνα ε) πολιτικές προτεραιότητες μια κοινωνίας στ) οικολογική ισορροπία ζ) ατομική-κοινωνική ευθύνη.                                                                      (Μονάδες 30)