ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ

Τι είναι η ιστοριογραφία;

Ιστοριογραφία είναι η επιστήμη που καταγράφει σε χρονολογική σειρά την πορεία των γεγονότων, τα οποία αναφέρονται σ' ένα ανθρώπινο σύνολο μιας ορισμένης χρονικής περιόδου. O ιστοριογράφος εφαρμόζει κριτική εξέταση και αξιολόγηση των πηγών αναλύει και ερμηνεύει τα αίτια και τις συνθήκες των εξελίξεων και μάλιστα με δύναμη συνθετική και εκφραστική.

Η καταγραφή της ιστορίας στους ανατολικούς πολιτισμούς

•        Αιγύπτιοι, Βαβυλώνιοι και  Ασσύριοι :καταγραφή κατορθωμάτων των βασιλέων σε μνημειώδεις επιγραφές.

•        Παλαιά Διαθήκη : επιλεκτική καταγραφή γεγονότων (1.300-400 π.Χ.) ως «ομολογία πίστεως».

•        Κίνα : γραπτά στοιχεία για ιστορικά γεγονότα από τις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ.

Η πρωτοτυπία της ελληνικής ιστοριογραφίας

•        Διάκριση πραγματικών από φανταστικά γεγονότα και μύθους

•        επιστημονική μέθοδος

•        Ιδιαίτερη φροντίδα για γλώσσα και έκφραση (λογοτεχνική αξίας)

•        ραγδαία εξέλιξη της ελληνικής ιστοριογραφίας

Αρχαϊκή εποχή (πόλεις Μ. Ασίας): αλλαγές σε όλα τα επίπεδα.

Νέες επιστήμες:

1.    Γεωγραφία ( έρευνα , ιστορία)

2.    Φιλοσοφία ( ερμηνεία του κόσμου)

3.    Ιστορία ( καταγραφή γεγονότων)

 

Η αρχαϊκή ιστοριογραφία (6-7^ος αι.π.Χ.)

•        Λογογράφοι

•        καταγραφή προφορικών παραδόσεων

•        ταξιδιωτικές περιγραφές

•        τοπικά έθιμα διαφόρων λαών

•        Μυθογραφία : καταγραφή μυθικών διηγήσεων

•        γενεαλογία (κατάρτιση πινάκων του γενεαλογικού δέντρου ισχυρών οικογενειών)

•        Κατάλογοι με ονόματα αρχόντων ή Ολυμπιονικών

•        Εκαταίος ο Μιλήσιος : Γενεαλογίαι και Γης περίοδος

Η κλασική ιστοριογραφία (5-4^ος αι.π.Χ.)

•        Ηρόδοτος ο Αλικαρνασσεύς (πιθανώς 485-425 π.Χ.)

•        «πατέρας της ιστορίας»

•        Το έργο του είναι το αρχαιότερο πεζό κείμενο του δυτικού πολιτισμού που σώθηκε ολόκληρο.

•        Ιστορία των Περσικών Πολέμων ως το 479 π.Χ.

•        Συνδυάζει τη καταγραφή των ιστορικών γεγονότων με τη γεωγραφία και την εθνογραφία

•        Αξιολογεί την αξιοπιστία των πηγών του

•        εκθέτει τη δική του γνώμη για τα αίτια των πολέμων

•        Θουκυδίδης, από τον Άλιμο της Αττικής (πιθ. 455-399 π.Χ.)

•        ο μεγαλύτερος ιστορικός όλων των εποχών

•        κατέγραψε τα γεγονότα του Πελοποννησιακού πολέμου (431-404 π.Χ.)

•        Αναλύει τα αίτια και τις συνέπειες των γεγονότων

•        Χρονολογεί με ακρίβεια

•        Συγκεντρώνει και ελέγχει τις πληροφορίες του με επιστημονική ακρίβεια

•        Διδακτικός ο σκοπός της συγγραφής του

•        Αττικός λόγος ( απομάκρυνση από την διάλεκτο της λογογραφίας και του Ηροδότου). Η αττική καθιερώνεται ως η επίσημη γλώσσα της ιστοριογραφίας για 18 αιώνες περίπου μέχρι και την Άλωση της Πόλης

•        O Ξενοφών (431 /429 -354π.Χ.) :Ερχιάς Αττικής ( πιθ.431-355).

•        Γεγονότα Πελοποννησιακού πολέμου ( συνεχίζει το έργο του Θουκυδίδη ) 411-404 π.Χ στα « Ελληνικά» και καταγράφει τα γεγονότα μέχρι το 362 π.Χ

•        Νέες τάσεις στην ιστοριογραφία: Αποδέσμευση από την «πόλη» και από το συγκεκριμένο μεγάλο ιστορικό γεγονός, εστίαση σε λιγότερο μεγάλα γεγονότα ή σε μεμονωμένα  πρόσωπα.

•        Περιγραφή προσώπων και χαρακτήρα  ( όπως στα απομνημονεύματα π.χ «Κύρου Ανάβασις»), ιστορικό εγκώμιο π.χ «Αγησίλαος», μυθιστορηματική βιογραφία  πχ «Κύρου Παιδεία»

Ελληνιστική εποχή ( τέλος 4^ου αι. –αρχές 3^ου αι π. Χ)

•        Εκστρατείες Μ. Αλεξάνδρου

•        «Ελληνικά»

•        Τοπικές ιστορίες

•        Μονογραφίες για μεγάλες προσωπικότητες

•        Απομνημονεύματα

 Σημαντικότεροι ιστορικοί  ελληνιστικής εποχής:

1.    Πολύβιος ( 3^ος αι π.Χ): « Ιστορίαι» ( 40 βιβλία ), από αρχή Β’ Καρχηδονιακού πολέμου ως την οριστική επιβολή της ρωμαϊκής κυριαρχίας στις ελληνικές πόλεις. Σκοπός : να δείξει πως η οικουμένη μέσα σε 50 χρόνια υποτάχθηκε στην εξουσία των Ρωμαίων. Πρότυπο : Θουκυδίδης ( αυτοψία , αναζήτηση αλήθειας)

2.    Διόδωρος ( 1^ος αι. π. Χ.): 40 βιβλία από μυθική εποχή μέχρι τις μέρες του.

Ρωμαϊκή εποχή

1.    Πλούταρχος( 2^ος αι μ. Χ) : βιογράφος, « Βίοι Παράλληλοι»  (Ένας Έλληνας , ένας Ρωμαίος)

2.    Αρριανός ( 2^ος αι. μ. Χ): έργο « Αλεξάνδρου Ανάβασις» ( 7 βιβλία)  κατά το πρότυπο του Ξενοφώντα.

Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ

•        εύπορη οικογένεια

•        καλή μόρφωση

•        αγάπη για τα άλογα

•        γνωρίστηκε με τον Σωκράτη

•        έζησε τον Πελοποννησιακό πόλεμο

•        Συμμετείχε στην εκστρατεία του Κύρου κατά του αδελφού του Αρταξέρξη Β', βασιλιά της Περσίας. Μετά το θάνατο του Κύρου (401 π.Χ.), ηγήθηκε της επιστροφής των 10.000 Ελλήνων μισθοφόρων στην πατρίδα.

•        394π.Χ. ακολούθησε τον σπαρτιατικό στρατό υπό τον βασιλέα Αγησίλαο, στη μάχη της Κορώνειας κατά της Αθήνας και Θήβας. Οι Αθηναίοι τον εξόρισαν

•        Οι Σπαρτιάτες του πρόσφεραν «προξενίαν» και μεγάλο κτήμα στον Σκιλλούντα

•        Έζησε εκεί είκοσι χρόνια και συνέγραψε πολλά έργα.

•        370 π.Χ. εγκαθίσταται στην Κόρινθο

•        365 π.Χ. : άρση του ψηφίσματος για εξορία

•        Δεν είναι βέβαιο πότε γύρισε στην Αθήνα

•        Πέθανε μετά το 355 π.Χ.

Τα πρότυπά του

•        Σωκράτης :  για το πρότυπο ζωής που πρόβαλε

•        Αγησίλαος :  για τα ηγετικά του προσόντα και την απλότητα της συμπεριφοράς του.

Συγγραφική παραγωγή

•        η συγγραφική του παραγωγή άρχισε, όταν εγκαταστάθηκε στον Σκιλλούντα και εντάθηκε τα τελευταία χρόνια της ζωής του

•        προηγήθηκαν τα ιστορικά έργα του

•        ακολούθησαν τα σωκρατικά

•        τελευταία γράφτηκαν τα διδακτικά

•        Ιστορικά
Κύρου Ἀνάβασις: Η συμμετοχή των «μυρίων», δέκα χιλιάδων Ελλήνων μισθοφόρων στην εκστρατεία του Κύρου εναντίον του αδελφού του βασιλιά Αρταξέρξη του Β' και η περιπετειώδης περιπλάνησή τους ως τον Εύξεινο Πόντο και από κει στη Θράκη, το 401 π.Χ.
Ἑλληνικά: Τα γεγονότα της περιόδου 411-362 π.Χ.
Ἀγησίλαος: Εγκωμιαστική βιογραφική έκθεση των αρετών του Σπαρτιάτη βασιλιά.
Λακεδαιμονίων Πολιτεία: Περιγραφή της στρατιωτικής οργάνωσης και των κοινωνικών συνηθειών της Σπάρτης.
Κύρου Παιδεία: Μυθιστορηματική βιογραφία του Κύρου

•        Σωκρατικά
Ἀπολογία Σωκράτους: μια διαφορετική εκδοχή από την «Απολογία» του Πλάτωνος

•        Ἀπομνημονεύματα Σωκράτους: διάλογοι του μεγάλου στοχαστή

•        Συμπόσιον: Μια συντροφιά μαζί με τον Σωκράτη διασκεδάζει και συζητάει για τον έρωτα.

•        Οἰκονομικός: Ο Ισχόμαχος εκθέτει στον Σωκράτη τις απόψεις του για τη διαχείριση του νοικοκυριού και του αγροκτήματος.

•        Διδακτικά
Περί ἱππικῆς: οδηγίες για την καλύτερη δυνατή περιποίηση και χρησιμοποίηση των ίππων.

•        Ἱππαρχικός: οδηγίες για θέματα οργάνωσης και τακτικής του ιππικού.

•        Ἱέρων: διάλογος ανάμεσα στον τύραννο των Συρακουσών και στον ποιητή Σιμωνίδη για τις διαφορές στη ζωή του απόλυτου μονάρχη και του απλού πολίτη.

•        Πόροι ή Περί Προσόδων: πρόταση λύσεων για την εξυγίανση των οικονομικών του κράτους των Αθηνών

Οι αρετές του έργου του Ξενοφώντα

•        Δε διαθέτει τη διεισδυτικότητα ή τη βαθειά φιλοσοφημένη πολιτική σκέψη του Θουκυδίδη μεγάλου προκατόχου του.

•        σαφήνεια και ακρίβεια στην έκφραση

•         απόλυτη ακρίβεια της περιγραφής των χώρων

•        Δημοσιογραφική δεινότητα και ζωντάνια

•        ζωντανεύει με δραματική ένταση μεμονωμένες εντυπωσιακές σκηνές

Η πίστη του σε αξίες

•        σταθερός στις ιδέες του και στην πίστη του σε υψηλές αξίες

•        Επικρίνει τις ακρότητες της αθηναϊκής δημοκρατίας

•        Περιγράφει τις αγριότητες του καθεστώτος των τριάκοντα τυράννων και καταδικάζει την αυθαιρεσία και την ανηθικότητα της εξουσίας

•        Θαυμάζει τη Σπάρτη, αλλά αποδοκιμάζει την κατάληψη της Ακρόπολης της Θήβας από τους Σπαρτιάτες (382 π.Χ.) γιατί αθέτησαν τον όρκο τους

Η αναγνώριση της συγγραφικής προσφοράς του Ξενοφώντος

•        Οι φιλόλογοι της Αλεξανδρινής εποχής (3ος-2ος αι. π.Χ.) τον κατέτασσαν μαζί με τον Ηρόδοτο και τον Θουκυδίδη.

•        Στη ρωμαϊκή εποχή ιδιαίτερα αγαπητό το έργο του για την απλότητα του ύφους, την καθαρότητα των νοημάτων, την ποικιλία των θεμάτων και των ενδιαφερόντων του.

•        χαρακτηρισμοί : «ἀττική μέλισσα» - «ἀττική μοῦσα»

•        το απλοποιημένο αττικό ιδίωμα (στο λεξιλόγιο, στο τυπικό και στη σύνταξη) προετοιμάζουν την Κοινή της ελληνιστικής εποχής.

Τα δημοφιλέστερα έργα του από  Αναγέννηση- σημερινή εποχή: α) Κύρου Ανάβασις  για απλότητα ύφους, ζωντάνια περιγραφής, έξαρση πειθαρχίας, ανάληψη πρωτοβουλίας  β) Απομνημονεύματα  Σωκράτους για πλήθος ανεκδότων από τη ζωή του Σωκράτη γ) Αγησίλαος για προβολή αρετών του Αγησίλαου δ) Κύρου Παιδεία  για παιδαγωγικά και ρομαντικά στοιχεία που έχει.

Ελληνικά : Το μόνο ιστορικό σύγγραμα του 4ου αι. π.Χ. για τα γεγονότα της περιόδου 411-362 π.Χ. που μας σώθηκε.

Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ (431-404 π.Χ.)

•        Αθηναϊκή εναντίον Πελοποννησιακής συμμαχίας

•        Έναρξη 431 π.Χ.

•        Λήξη 405 π.Χ. : ήττα του ναυτικού των Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς -πολιορκία της Αθήνας και παράδοσή της (404 π.Χ.).

Τα αίτια του πολέμου

•        1) Η αντίθεση της Αθήνας και της Σπάρτης, σε πολλούς τομείς (πολιτικό, στρατιωτικό, κοινωνικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό)

•        2) Η σύγκρουση συμφερόντων ανάμεσα στην Αθήνα και σε συμμάχους της Σπάρτης στην περιοχή του Ιονίου και της κάτω Ιταλίας (με την Κόρινθο), στον Βόσπορο (με τα Μέγαρα), στον Σαρωνικό (με την Αίγινα)

•        3) Ο φόβος που προκαλούσε στους Σπαρτιάτες η συνεχής ανάπτυξη της οικονομικής και στρατιωτικής δύναμης της Αθήνας.

Οι αφορμές του πολέμου

•        1) Η επέμβαση των Αθηναίων στη διένεξη Κορινθίων και Κερκυραίων (433 π.Χ.)

•        2) Η επέμβαση των Κορινθίων στη Χαλκιδική υπέρ των κατοίκων της Ποτείδαιας που αποστάτησε από την αθηναϊκή συμμαχία.

•        3) Το «Μεγαρικό ψήφισμα»· οι Αθηναίοι απαγόρευσαν στους Μεγαρείς να διαθέτουν τα προϊόντα τους στην αθηναϊκή αγορά και να χρησιμοποιούν τα λιμάνια της αθηναϊκής συμμαχίας.

•        4) Η κατάληψη της Αίγινας από τους Αθηναίους.

•        5) η επέμβαση των Θηβαίων στις Πλαταιές.

•        Σε όλες τις πόλεις της συμμαχίας, και μέσα στην ίδια την Αθήνα, υπήρχε αντιπολιτευτική, αριστοκρατική, φιλοσπαρτιατική μειοψηφία, αλλού ασήμαντη αλλού ισχυρή. Το ιδεολογικό σύνθημα, με το οποίο οι Λακεδαιμόνιοι ξεκίνησαν τον πόλεμο, ήταν «τοὺς Ἕλληνας αὐτονόμους ἀφιέναι», η απελευθέρωση δηλ. των Ελλήνων από την αθηναϊκή ηγεμονία.

Οι φάσεις του πολέμου

 

   α) Ο δεκαετής ή Αρχιδάμειος πόλεμος (431-421 π. Χ.)

•        Οι Σπαρτιάτες και οι σύμμαχοι με επικεφαλής τον βασιλιά Αρχίδαμο κατέλαβαν και λεηλάτησαν την Αττική και πολιορκούσαν επί δέκα χρόνια την πόλη της Αθήνας απ' τη στεριά.

•        Με τη Νικίειο ειρήνη του 421 π.Χ. οι αντίπαλοι επανήλθαν στα εδάφη που είχαν πριν απ' τον πόλεμο.

β) Η εκστρατεία των Αθηναίων στη Σικελία (415-413 π.Χ.).

•        Μετά τις πρώτες επιτυχίες των Αθηναίων στη Σικελία, ο στρατηγός της εκστρατείας Αλκιβιάδης ανακλήθηκε στην Αθήνα, απέδρασε όμως στη Σπάρτη και έδωσε στους Σπαρτιάτες συμβουλές για τη συνέχιση του πολέμου, καταστρεπτικές για την πατρίδα του.

•        Το αθηναϊκό εκστρατευτικό σώμα έπαθε πανωλεθρία στη Σικελία και οι Σπαρτιάτες, με τον βασιλιά Αγι επικεφαλής, εισέβαλαν και πάλι στην Αττική.

γ) Ο πόλεμος στο Ανατολικό Αιγαίο (413-405 π.Χ.)

•        Μετά την ήττα των Αθηναίων στη Σικελία, οι περισσότεροι από τους συμμάχους τους τους εγκατέλειψαν.

•        Οι ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας, όλες μέλη της αθηναϊκής συμμαχίας ως τότε, περνούν στον περσικό έλεγχο με την ανοχή των Σπαρτιατών.

•        Το περσικό κράτος προσφέρει στους Σπαρτιάτες ουσιαστική διπλωματική και οικονομική βοήθεια, με την οποία βελτιώνουν τη ναυτική τους δύναμη.

•        Ο Αλκιβιάδης δραπετεύει από τη Σπάρτη, έρχεται σε επαφή με τις στρατιωτικές δυνάμεις των Αθηναίων στα μικρασιατικά παράλια, ανακαλείται στην Αθήνα (407 π.Χ.) και εκλέγεται «στρατηγὸς αὐτοκράτωρ»

•        Μετά την άτυχη ναυμαχία στο Νότιον της Αιολίδος ο Αλκιβιάδης καθαιρείται και αποσύρεται στον πύργο του στον Ελλήσποντο, κοντά στη Σηστό.

•        Συμβουλεύει τους Πέρσες να βοηθούν και τους Σπαρτιάτες και τους Αθηναίους, ώστε να διαιωνίζεται η σύγκρουση και να έχουν οι Πέρσες εξασφαλισμένο τον έλεγχο των εξελίξεων.

•        Στο πεδίο των συγκρούσεων τα αποτελέσματα είναι αμφίρροπα, γιατί οι δυνάμεις των αντιπάλων είναι ισοδύναμες.

•        Η τελευταία νίκη του αθηναϊκού στόλου είναι στις Αργινούσες (406 π.Χ). Επειδή όμως η κακοκαιρία εμπόδισε το έργο της διάσωσης των ναυαγών και της περισυλλογής των νεκρών, οι στρατηγοί καταδικάστηκαν σε θάνατο.

•        Ο Λύσανδρος, επιφανής ναύαρχος της Σπάρτης, ανέλαβε για δεύτερη φορά (ως «ἐπιστολεύς») την ηγεσία του ναυτικού των Λακεδαιμονίων.

•        Η απόφασή του να οδηγήσει τον στόλο των Σπαρτιατών στον Ελλήσποντο αποδείχτηκε μοιραία για τους Αθηναίους.

•        Η καταστροφή του αθηναϊκού στόλου στους Αἰγὸς ποταμούς του Ελλησπόντου, φθινόπωρο του 405 π.Χ., ήταν ολική.

•        Σε μερικούς μήνες (άνοιξη του 404 π.Χ.) η Αθήνα, πολιορκημένη από στεριά και θάλασσα, χωρίς συμμάχους, χωρίς στόλο, αναγκάστηκε να παραδοθεί με εξοντωτικούς όρους.

Επιμέλεια: Καρακολίδου Ελένη

Ασκήσεις στις αφηγηματικές τεχνικές

 ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΑΦΗΓΗΤΗΣ, ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ, ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ

1)      Να βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στα στοιχεία της στήλης Α και σ’ εκείνες της στήλης Β. Ένα στοιχείο της στήλης Α περισσεύει.

Α

Β

1. Σ’ ένα χρόνο μετά από εκείνη την ημέρα ο Γιάννης θα συναντούσε πάλι τη Μαρία. 2. Μέσα σε μια ώρα κατάφερε να ετοι- μαστεί για το ταξίδι. 3. Τότε ο Γιάννης θυμήθηκε εκείνη τη μοιραία συνάντηση με τη Μαρία πριν από αρκετά χρόνια. 4. Η ιστορία μας αρχίζει πριν από πολ- λά χρόνια, όταν ακόμη δεν υπήρχαν ραδιόφωνα και τηλεοράσεις. 5. Άνοιξε αποφασιστικά την πόρτα, πέ- ρασε μέσα, έριξε μια ματιά γύρω του, έβγαλε το καπέλο του και κάθισε σε μια πολυθρόνα κρατώντας το στα χέ- ρια. 6. Σε χρόνο λιγότερο απ’ όσο χρειάζε- ται κανείς να το αφηγηθεί, ο μικρός κατέβηκε τη σκάλα γλιστρώντας από την κουπαστή.

α) Αναδρομική αφήγηση β) Πρόδρομη αφήγηση γ) Χρόνος γεγονότων > χρόνος α- φήγησης δ) Χρόνος γεγονότων < χρόνος α- φήγησης ε) Χρόνος γεγονότων = χρόνος α- φήγησης

2)      Να αντιστοιχήσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β, ώστε να χαρακτηριστεί κάθε φορά η διάρκεια και η συχνότητα με την οποία παρουσιάζονται τα γεγονότα της ιστορίας (ένα στοιχείο της στήλης Β δεν θα χρειαστεί).

Α

Β

1. Ο νεαρός δίστασε πριν κτυπήσει την πόρτα του κ. διευθυντή. Καταλάβαινε ότι έπρεπε να ξεπεράσει επιτέλους τη συστολή του. Για ένα δευτερόλεπτο φαντάστηκε μία συνέχεια που τον ανακούφιζε: κανείς δεν ήταν στο γραφείο. Όμως όχι, έπρεπε να τολμήσει, η φυγή θα σήμαινε αδυναμία να χειριστεί το πρόβλημά του. Μετά από το τρίτο κτύπημα, άνοιξε διστακτικά και τον είδε σκυμμένο στο γραφείο του πάνω σ’ ένα βουνό από έγγραφα. 2. Προχώρησε αργά και στάθηκε μπροστά του. Ξερόβηξε. -Κύριε διευθυντά, ήρθα για ’κείνη την αύξηση ... είπε δειλά. 3. Εκείνος σήκωσε το κεφάλι απορημένος και τότε θυμήθηκε. Πριν από μερικές μέρες κατά τύχη βρέθηκαν σε κάποιο φιλικό σπίτι και αντάλλαξαν δυο κουβέντες. Από εκείνη τη συνάντηση πήρε, φαίνεται, το θάρρος να του ζητά αύξηση. Ίσως και ο ίδιος μέσα στην ευθυμία του να είχε δώσει κάποια υπόσχεση... Πού να θυμάται ... 4. Αμίλητος ξαναβυθίστηκε στη μελέτη των εγγράφων μέχρι αργά το μεσημέρι. 5. Βγαίνοντας από το γραφείο ο νεαρός ορκίστηκε να μην ξαναπεράσει ποτέ το κατώφλι. Πού να φανταζόταν ότι σε μια εβδομάδα θα εισέβαλλε θριαμβευτικά ανεμίζοντας στο χέρι την παραίτησή του: είχε προσληφθεί σε μία επίζηλη θέση με σχεδόν διπλάσιο μισθό!

α) Πρόδρομη αφήγηση β) Αναδρομική αφήγηση γ) Επανάληψη γεγονότος δ) Επιβράδυνση της αφήγησης ε) Επιτάχυνση της αφήγησης στ) Σκηνή

3)      Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β

Α

Β

1.       Ο μαθητής ήταν διαρκώς ανήσυχος κατά τη διάρκεια του μαθήματος και ,παρά τις υποδείξεις μου να συγκεντρωθεί και να ηρεμήσει, συνέχισε να κάνει φασαρία. Έτσι, αναγκάστηκα να τον αποβάλω. 2.       Ο καθηγητής τον έβλεπε κατά τη διάρκεια του μαθήματος να μιλάει συνεχώς με τους συμμαθητές του. Του έκανε συστάσεις να συγκεντρωθεί στο μάθημα αλλά αυτός δεν υπάκουσε, θεωρώντας ότι με αυτόν τον τρόπο κέρδιζε την συμπάθεια των συμμαθητών του. Τελικά ο καθηγητής ανα γκάστηκε να τον αποβάλει προς παραδειγματισμό των άλλων. 3.       Με τον Κώστα κάναμε συνέχεια πλάκα στο μάθημα, μου έλεγε ιστορίες και ανέκδοτα. Ο κ. Παπαδόπουλος είδε μόνο αυτόν και , αφού του έκανε αρκετές παρατηρήσεις, τελικά τον έβγαλε από την τάξη.

Α) Μηδενική εστίαση Β) Εσωτερική εστίαση

4)      Να αντιστοιχήσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β

Α

Β

1.       Ο δολοφόνος  μπήκε στο δωμάτιο του θύματος αθόρυβα, κατά τη διάρκεια της δεξίωσης , χωρίς να τον αντιληφθεί κανείς από τους παρευρισκομένους. Περίμενε μέχρι τις 2.00 να αποχωρήσουν όλοι οι καλεσμένοι και, όταν το θύμα επέστρεψε στο δωμάτιό του, το εκτέλεσε εν ψυχρώ ανενόχλητος. 2.       Η δεξίωση είχε πολύ μεγάλη επιτυχία και η Κάτια έλαμπε από χαρά. Χόρευε με όλους τους καλεσμένους της σκορπώντας παντού τη χαρά και το γέλιο.  Εμείς φύγαμε κατά τη 1.30. Την άλλη μέρα μας τηλεφώνησαν ότι βρέθηκε δολοφονημένη. Ακόμα δεν μπορούμε  να το πιστέψουμε. Η αστυνομία εκτιμά ότι δολοφονήθηκε λίγο μετά αφ’ ότου φύγαμε!!! Η Κάτια…!!! 3.       Εκείνες τις ημέρες το μεγάλο θέμα σε όλα τα κοσμικά σαλόνια ήταν η δολοφονία της Κάτιας Ισιδώρου μετά τη δεξίωση που είχε δώσει στην έπαυλη της οικογενείας της. Πολλά λέγονταν για τα ανώνυμα απειλητικά τηλεφωνήματα που δέχονταν τον τελευταίο καιρό, αλλά κανείς δε θα μπορούσε να ξέρει κάτι με σιγουριά. 4.       Το δωμάτιο ήταν σε καλή κατάσταση και δεν υπήρχαν ίχνη βίας ή πάλης. Ο ιατροδικαστής μού επιβεβαίωσε ότι το θύμα δεν πρόβαλε καμία αντίσταση. Η υπόθεση περιπλεκόταν από το γεγονός ότι το θύμα ήταν γνωστή κοσμική και ότι το βράδυ του φόνου είχε παραθέσει δεξίωση με πολλούς καλεσμένους. Η αρχική μου υπόθεση είναι ότι κάλλιστα κάποιος από τους καλεσμένους θα μπορούσε να έχει διαπράξει το φόνο.

Α) Ετεροδιηγητικός αφηγητής Β) Ομοδιηγητικός  αφηγητής Γ) Αυτοδιηγητικός    αφηγητής

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ " ΠΡΟΙΚΑ" ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΥ

  Α. Λασκαράτου « Η προίκα»

Εργασίες σε ομάδες

1^η Ομάδα

      Να διαβάσετε την «Προίκα» του Α. Λασκαράτου και να  βρείτε χαρακτηριστικά της Επτανησιακής Σχολής στο απόσπασμα.

      2^η Ομάδα

       Ποιο το κοινωνικό περιβάλλον απο το οποίο πηγάζει το έργο του Α.Λασκαράτου και ποια η σχέση του με το έργο αυτό;

       3^η Ομάδα

       Να περιγράψετε τη ζωή της γυναίκας στο πατρικό και στο συζυγικό σπίτι την εποχή του συγγραφέα με παραπομπές στο κείμενο.

      4^η Ομάδα

      Να αναφέρετε τα επιχειρήματα του συγγραφέα όπως αποτυπώνονται στο απόσπασμα τα οποία αφορούν την αντιμετώπιση/βελτίωση της ζωής της γυναίκας.

      5η Ομάδα

      Ο Λασκαράτος διακρίθηκε στη σάτιρα (: την κοινωνική κριτική). Να αιτιολογήσετε τη θέση αυτή με στοιχεία που αναδεικνύονται από το κείμενο

Εργασίες ατομικές

     1) Κατασκευάστε έναν φανταστικό διάλογο ανάμεσα στο συγγραφέα και σ΄ένα πατέρα της εποχής του που ετοίμαζε το γάμο της κόρης του υπακούοντας στο κοινωνικό κατεστημένο που περιγράφεται στο κείμενο.

     2) Αφού συγκρίνετε τα  κείμενα  « Του νεκρού αδελφού» και « Η Προίκα»  να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις

      α) Η μάνα στην παραλογή αντιδρά με κατάρες στη διάψευση των ελπίδων από το αναγκαστικό προξενιό. Ο Λασκαράτος ποιόν θεωρεί ενδεδειγμένο τρόπο αντίδρασης;
β) Διαπιστώνετε κάποια πρόοδο    όσον αφορά τα δικαιώματα της γυναίκας (υποψήφιας νύφης) από τη μεσαιωνική κοινωνία της παραλογής ως την επτανησιακή κοινωνία του 19ου αιώνα; 

       γ) Αν απαντήσετε σωστά στα παρακάτω ερωτήματα από το αρχικό γράμμα όλων των απαντήσεων θα σχηματιστεί το όνομα του λογοτεχνικού είδους στο οποίο ανήκει το ένα από τα δύο έργα.

1)Αυτά τα έμψυχα όντα προσωποποιούνται στην παραλογή
2)αυτή την ποινή επέβαλλε ο δεσπότης Κεφαλονιάς στον Ανδρέα Λασκαράτο
3)Η προίκα έχει βαθιές στο λαό..
4)Το όνομα της κόρης που πάντρεψαν η μάνα και οι εννιά γιοι στη Βαβυλώνα
5)Το επίθετο του συγγραφέα του έργου: «τα μυστήρια της Κεφαλονιάς»
6)Για να πείσει ο Κωσταντής τη μάνα του να παντρέψουν την αδερφή του στα ξένα έκανε..
7)Την προίκα απαιτούσε ο υποψήφιος…
8)Ο ……δεν την είχε δει την Αρετή, αφού η μάνα της «στα σκοτεινά την έλουζε…».

       3)  Από τη σελίδα:  http://www.potheg.gr/ProjectDetails.aspx?Id=220&lan=1 να διαβάσετε το άρθρο του Σταθάτου Νίκου, «Η γυναίκα του Λασκαράτου»  καθώς και το απόσπασμα από τη διεύθυνση: http://www.potheg.gr/ProjectDetails.aspx?Id=217&lan=1  Σπηλιοτόπουλος Πάνος, «Ανδρέας Λασκαράτος», και γράψτε ένα μικρό κείμενο για τη μαχητική και αιρετική προσωπικότητά του. «Απίστευτη ήταν η εντύπωση που έκαναν τα "Μυστήρια". Ο λαός ξεσηκώθηκε, φουρτούνιασε και ξέσπασε πάνω στον αποτραβηγμένο και φιλέρημο στοχαστή. Ο Δεσπότης της Κεφαλονιά; Σπυρίδων Κοντομίχαλος αφώρισε το "βδέλυγμα της ερημώσεως" Στις 2 του Μάρτη του 1856 απ' το πρωί οι καμπάνες όλων των εκκλησιών χτυπούσαν νεκρικά και κατά το μεσημέρι διαβάστηκε ο αφορισμός με τη συνηθισμένη ιεροτελεστία. Μαύρα άμφια, μαύρα πισσωμένα κεριά. Ο όχλος λύσσαξε και απειλούσε να τον λιντσάρει. Η αστυνομία του παράγγειλε να μείνει κλειδωμένος σπίτι του καμμιά σαρανταριά μέρες, ώσπου να περάσει η έξαψη και να ησυχάσουν τα πνεύματα. Μα σε λίγο τον συμβούλεψε να φύγει ολότελα απ' το νησί. Ο Λασκαράτος συμμορφώθηκε και μια νύχτα μπήκε κλεφτά στο βαπόρι κι’ έφυγε για τη Ζάκυνθο. Αλλά και κει τον περίμεναν τα ίδια. Μόλις πάτησε το ποδάρι του στην αποβάθρα, δυο χαμάληδες του λιμανιού-Κεφαλωνίτες-τον αναγνώρισαν και φιλοτιμήθηκαν να τον φτύσουν καταπρόσωπο. Κι' ενώ, τσακισμένος απ' την κούραση, τράβαγε για το σπίτι κάποιου φίλου του, άκουσε τις καμπάνες να χτυπούν το ίδιο νεκρικές, όπως στο νησί του, κι’ έμαθε πως στις εκκλησίες διαβαζόταν ο δεύτερος αφορισμός του, απ' τον Δεσπότη Ζακύνθου, που ακολούθησε το παράδειγμα του Κεφαλωνίτη συναδέλφου του. Ο Λασκαράτος αναγκάστηκε τότε να καταφύγει στην Αγγλία.»

ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΙΚΑ

Ο όρος προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «προίξ» που σημαίνει τα περιουσιακά στοιχεία (κυρίως ακίνητα και χρήματα) που στις παραδοσιακές κοινωνίες έδινε η οικογένεια της νύφης στο γαμπρό για την οικονομική εξασφάλιση της νέας οικογένειας. Στην Ελλάδα η παροχή προίκας από την οικογένεια της νύφης στον γαμπρό ήταν υποχρεωτική με νόμο μέχρι το 1983 οπότε και καταργήθηκε με την ψήφιση του σχετικού νόμου. Η ύπαρξη του θεσμού της προίκας χρονολογείται από την αρχαία εποχή και συνεχίζεται στην ρωμαϊκή εποχή, αλλά και στη μεταβυζαντινή περίοδο. Στη σύγχρονη εποχή σαν θεσμός έχει εκλείψει στο Δυτικό κόσμο σε αντίθεση με τις ανατολικές χώρες όπου ο γάμος προϋποθέτει την παροχή προίκας από την οικογένεια της νύφης.                                                                                                

                           

ΠΡΟΙΚΟΣΥΜΦΩΝΟ

Από τα πρώτα βυζαντινά χρόνια ( 5^ος  αι μ.Χ)  για τη σύσταση της προίκας συντασσόταν προικώα έγγραφα. Η συνήθεια αυτή συνεχίστηκε και στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ονομάστηκαν προικοσύμφωνα, συντάσσονταν από κληρικούς, ιερείς ή μοναχούς που εφάρμοζαν το οικογενειακό δίκαιο  στους υπόδουλους Έλληνες.Η σύνταξή τους γινόταν πάντα με παρουσία μαρτύρων, πριν από το γάμο.Η προίκα περιλάμβανε είδη ρουχισμού, έπιπλα, οικιακά σκεύη, κοσμήματα, νομίσματα, κ.α και κυρίως όλα τα ακίνητα ( σπίτια, χωράφια, αμπέλια κ.α) που περιγράφονταν με κάθε λεπτομέρεια ( θέση, έκταση κτλ)

Προαιρετικά:

Επισκεφθείτε το youtube (video) και στην αναζήτηση γράψτε: «προίκα».
Παρακολουθείστε το video: «Η φόνευση των γυναικών λόγω μη ικανοποιητικής προίκας.» https://www.youtube.com/watch?v=cQM7tOUHU_A